11
Ιολ.
08

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΣΤΕΡΗΣ

Στο μουσείο Μπενάκη (στην οδό Πειραιώς) εκτίθενται έργα του Γεράσιμου Στέρη από τη συλλογή Κουτουλάκη). Έως τις 27/7/2008.

Για τον Στέρη δεν ήξερα τίποτα (αγνοούσα και την ύπαρξή του) μέχρι πριν κάνα εξάμηνο περίπου όπου άκουσα να γίνεται λόγος, στο artact, από τον τεχνοκριτικό Κώστα Σταυρόπουλο (που είναι και ο εμπνευστής αυτής της έκθεσης). Εν συντομία (από τις πρόχειρες σημειώσεις μου) αντιγράφω ότι ο Στέρης γεννήθηκε στη Κεφαλονιά το 1898 και το 1915 μπήκε στον τρίτο χρόνο σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας ως εξαιρετικό ταλέντο. Δάσκαλοί του ο Δ. Γεραντώνης και ο Γ. Ιακωβίδης. Το 1920 βρίσκεται στο Παρίσι με δάσκαλο τον   JeanPaul Lauren ενώ συνδέεται με γνωστούς καλλιτέχνες όπως ο de Chirico, o Leger, o Picasso. Το 1931 κάνει την πρώτη του ατομική έκθεση η οποία δέχεται την αμείλικτη σκληρή κριτική του τότε διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης Ζαχαρία Παπαντωνίου.  Το γεγονός κλονίζει τον καλλιτέχνη και προκαλεί σάλο στον καλλιτεχνικό κόσμο της εποχής αποτέλεσμα του οποίου είναι 17 κείμενα από ανθρώπους της τέχνης που υποστηρίζουν τον Στέρη. Το 1936 φεύγει για τν Αμερική. Εκεί ασχολείται με την σκηνογραφία σε διάφορες ταινίες, στο Χόλυγουντ. Επιμελήθηκε εικαστικά το περίπτερο της Ελληνικής συμμετοχής σε μια έκθεση στη Νέα Υόρκη (το 1952 ή το 1958, δε βγάζω τα γράμματά μου-έπρεπε να έχω γίνει γιατρός). Πέθανε το 1987.

Στην έκθεση υπάρχουν έργα του κυρίως από το 1915 έως το 1936. Υποθέτω δηλαδή μιας και δεν υπήρχε χρονολογική σήμανση πάνω στα περισσότερα ούτε στα ταμπελάκια του μουσείου. Χωρίζονται σε τρεις ενότητες.

α. Τα πορτραίτα και τα γυμνά

Στα γυναικεία, κυρίως αλλά όχι μόνο,  πορτραίτα χρησιμοποιεί λάδια σε μουσαμά. Ο επηρεασμός του από τους δασκάλους του (π.χ. τον Ιακωβίδη είναι περισσότερο από εμφανής. Ωστόσο είναι πιο χαλαρός, πιο «αέρινος» και η μελαγχολία των μοντέλων του νομίζεις ότι έχει περαστεί με μια επιπλέον στρώση χρώματος αφού πρώτα είχε ολοκληρωθεί το σχέδιο.

Στα γυμνά αυτής της πρώτης ενότητας, αντρικά και γυναικεία, χρησιμποιεί μολύβι και κάρβουνο ενώ τα μοντέλα του (με πλούσιες καμπύλες κατά κύριο λόγο) ποζάρουν με κλασσικό τρόπο. Θα έλεγε κανείς ότι είναι απλά σχεδιαστικά γυμνάσματα της σχολής. Όμως σε μερικά από αυτά μπορούμε να δούμε τα σημάδια μιας πρώιμης αφαιρετικής τάσης, παρόλο που δεν θα τα χαρακτήριζε κανείς ως αφαιρετικά. Στο τέλος αυτής της πρώτης σειράς γυμνών σχεδίων υπάρχει ένα εξαιρετικό καθιστό γυμνό με λάδι σε μουσαμά. Εδώ, πια, η μελαγχολική διάθεση εκβάλει από τα «σωθικά» της απεικονιζόμενης και έρχεται σε συγκλονιστικό κοντράστ με το κατάλευκο φόντο. Όποιος (από αυτούς που έστησαν την έκθεση) είχε την ιδέα να τοποθετήσει αυτόν τον πίνακα σε αυτό το σημείο δημιούργησε κάτι εξαιρετικό.

 

β. Τα τοπία

Λάδια σε μουσαμά. Σχέδια που θυμίζουν Μαλέα αν και με πιο αιχμηρά κοψίματα (π.χ. στα δέντρα ή στα αρχιτεκτονικά στοιχεία). Το χρώμα του πιο απαλό (πιο αχνό) από του Μαλέα, πιο κοντά στον Παρθένη. Η αφαίρεση κάνει σταδιακά την πρώτη της εμφάνιση στον «τρόπο» του Στέρη. Τα περιττά στοιχεία του τοπίου αρχίζουν να εκλείπουν. Σε ένα κείμενο αναρτημένο στον τοίχο του μουσείου διαβάζω, αντιγράφω και μεταφέρω τα λόγια του ίδιου του ζωγράφου: (Σκοπός της τέχνης…) … «είναι να ξυπνήσει το υποσυνείδητο και να τεθεί σε κίνηση ο πνευματικός κόσμος, να συλλάβει το συναίσθημα αυτό που είναι χυμένο στην Ελληνική ατμόσφαιρα, την αίσθηση του φωτός, του μοιραίου, του καθαρού χρώματος και σχήματος.»

(Ανοίγει παρένθεση, να πω κάτι γιατί αν δεν το πω θα σκάσω. Στα πρώτα έργα αυτής της περιόδου οι ουρανοί –των τοπίων- από μονόχρωμοι έως, το πολύ, λίγο δουλεμένοι είναι εκεί γιατί απλά έπρεπε να είναι εκεί (ψηλά) αλλά δύσκολα θα τους θυμάμαι στο τέλος του καλοκαιριού. Κι έχουμε ήδη 11 Ιουλίου. Κλείνει η παρένθεση. Απέφυγα το σκάσιμο).

Στην «εξέλιξη» των τοπίων του συναντάμε (μαζί του) τα Ονειρικά Ακρογιάλια του και τα Ονειρικά Τοπία του (ή κατ’ άλλους τα Ομηρικά Ακρογιάλια και Τοπία του). Εδώ κάτι μαγικό συμβαίνει, μια μεταμόρφωση και αλλαγή στο στυλ που έρχεται με έναν τόσο φυσικό τρόπο που –σχεδόν- δεν το καταλαβαίνεις. Βράχια, νησιά, σπίτια, όλα μοιάζουν με κύβους παραμορφωμένους που απλά παίζουν το ρόλο τους στη «συναρμολόγηση». Το θέμα είναι δευτερεύον, ως να είναι απλά μια αφορμή κάθε φορά. Η ουσία των συνθέσεων βρίσκεται ακριβώς στη σύνθεση: στο σχέδιο και στο χρώμα. (Ειρήσθω εν παρόδω, όσο περπατάς στην έκθεση νιώθεις το χρώμα όλο και πιο οικείο και έχεις την αίσθηση ότι μόνο ο Στέρης το χρησιμοποιούσε –το απέδιδε- έτσι). Υποθέτω (αλλά είναι μια εντελώς αυθαίρετη υπόθεση) ότι ο Εγγονόπουλος είχε υπόψιν του αυτά τα ονειρικά τοπία. Σε έναν ωραίο κίτρινο πίνακα αυτής της ενότητας (με τίτλο «τοπίο με μορφές») ήρθε στο μυαλό μου ο  Ντε Κίρικο. Πιο αφαιρετικός όμως, πιο λιτός, πιο ουσιαστικός.

 

γ. Μια σειρά πορτραίτων και συνθέσεων μορφών.  

Κενά βλέμματα, έξω από το περιθώριο των πινάκων, μάσκες, άλλοι εαυτοί και αγάλματα σε συνθέσεις που (επιχειρώντας μια επικίνδυνη ακροβασία) θα τα έλεγα κυβιστικά με την εξής έννοια: Αν ο κυβισμός κατακερματίζει τις μορφές και τοποθετεί τα επιμέρους τμήματα κατά το δοκούν (ακόμα κι από διαφορετικές οπτικές γωνίες), ο Στέρης τεμαχίζει το ψυχολογικό όλον της κάθε μορφής του και τοποθετεί, κατά την έμπνευσή του, το συνειδητό, το υποσυνείδητο και το ασυνείδητο που την απαρτίζουν, στον καμβά του. Παρόλο που έχουμε συνθέσεις 2, 3 ή και περισσότερων μορφών σε διάφορα συμπλέγματα η αίσθηση που είχα ήταν διαρκώς ότι διαπραγματευόταν τη σχέση του μοντέλου του με τον βαθύτερο εαυτό του ή ίσως (που θεωρώ και το πιθανότερο) του ίδιου του ζωγράφου με τον εσωτερικό του κόσμο (τα απωθημένα, τα όνειρα, τις επιθυμίες του κτλ.). Οι διαφορετικές υφές και πόζες των φιγούρων στον ίδιο πίνακα δεν ήταν παρά κομμάτια (παζλ) της ίδιας προσωπικότητας. Το ίδιο συμβαίνει και στα μυθολογικού περιεχομένου έργα του (Ορφέας και Ευρυδίκη, Λήδα, Απόλλων και Δάφνη κτλ.)

[Μια πινάκων με τίτλο «Μορφές» μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. 2 έως 5 μορφές σε κάθε έργο με μάτια κενά (μονόχρωμα σαν του Μοντιλιάνι). Υπαινικτικά ερωτικοί πίνακες. Βαθύ σκάψιμο στις ενδότερες περιοχές του είναι (του ζωγράφου αλλά και του θεατή). Τα βιώματα μιας παράλληλης ζωής που ονειρευτήκαμε αλλά δεν ζήσαμε]

 

Βλέποντας τους μεταγενέστερους πίνακες του, με τα χωρίς χαρακτηριστικά πρόσωπα, αποκόμισα την εντύπωση ότι ο Στέρης επαναστάτησε έναντι των αρχών που είχε πάρει από τις σπουδές του, έναντι του νεότερου εαυτού του, που ζωγράφιζε εκείνα τα πορτραίτα της πρώτης, μαθητικής του, περιόδου. Το πολύ-πολύ ένα μάτι ή η μύτη ή σε κάποια άλλα η γραμμή του στόματος. Τα, γυμνά κυρίως, μοντέλα των  συνθέσεών του δεν είναι συγκεκριμένα ούτε κι όταν έχουν συγκεκριμένο τίτλο. Είναι η γυναίκα, είναι ο άνδρας. ‘Όπως ήταν, όπως είναι και όπως (πιθανώς) θα είναι. Κι ίσως γι αυτό, παρά τα διάσπαρτα αρχιτεκτονικά στοιχεία (αρχαιολογικά ερείπια κυρίως) η τέταρτη διάσταση των πινάκων του ( η χρονική διάσταση) είναι απροσδιόριστη, απεριόριστη: με μια κουβέντα τα έργα του είναι διαχρονικά.

 

Ο Οδυσσέας Ελύτης για τον Στέρη:

Με λαμπερά κι αδιάφθορα χρώματα,

που η φήμη έλεγε ότι τα έφτιαχνε μόνος του

σύμφωνα με κρυφές συνταγές

που δεν έστερξε να αποκαλύψει ποτέ του,

μας κάλεσε ν’ ανοίξουμε τα μάτια

πάνω σε μια πραγματικότητα

που για να ‘ναι ονειρική δεν σημαίνει

ότι είναι λιγότερο αληθινή.

 

Advertisements

0 Responses to “ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΣΤΕΡΗΣ”



  1. Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Blog Stats

  • 164,022 hits

…Στάσεις

Αντιστάσεις, Ενστάσεις, Διαστάσεις, Καταστάσεις, Παραστάσεις, Αναπαραστάσεις, Αποστάσεις, Περιστάσεις, στάσεις γενικώς & αορίστως .

Ημεροδείκτης διαδρομών

Ιουλίου 2008
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Ιον.   Αυγ. »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  

Πόσοι στέκονται στις «στάσεις» τώρα. Και δεν περιμένουν το λεωφορείο:

eXTReMe Tracker <!-- var EXlogin='ktkouk' // Login var EXvsrv='s10' // VServer EXs=screen;EXw=EXs.width;navigator.appName!="Netscape"? EXb=EXs.colorDepth:EXb=EXs.pixelDepth;EXsrc="src"; navigator.javaEnabled()==1?EXjv="y":EXjv="n"; EXd=document;EXw?"":EXw="na";EXb?"":EXb="na"; EXd.write("");//-->

Αρέσει σε %d bloggers: