24
Μάι.
08

Μικρό χρονικό μιας μικρής (παρολίγον) αδικίας

Την Κυριακή που μας πέρασε είχα δύο επιλογές: Η μία ήταν να περάσω το μεσημέρι μου στης πεθεράς μου, μαζί με την οικογένεια και λοιπούς συγγενείς. Η άλλη να επισκεφτώ το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (την έκθεση «Πέντε εποχές της Ρώσικης πρωτοπορίας» και μετά την Εθνική Πινακοθήκη (με την αφιερωματική έκθεση στον Νίκο Λύτρα). Το έχω ίσως ξαναγράψει ότι η πεθερά μου είναι ο καλύτερος άνθρωπος του κόσμου κι ότι την αγαπώ σαν δεύτερη μάνα μου. Καταλαβαίνει, υποθέτω, κανείς από τα συμφραζόμενα ότι επέλεξα να δω τις εκθέσεις.

Ξεκίνησα από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Έκθεση ωραία στημένη με έργα της συλλογής Κωστάκη. Με κείμενα, αναρτημένα στους τοίχους, που σε έβαζαν στο κλίμα της εποχής και έκαναν μια μικρή παρουσίαση κάθε μιας από τις πέντε περιόδους της Ρώσικης πρωτοπορίας: 1)Τα χρόνια πριν, 2)Τα ταξιδιωτικά χρόνια, 3)Τα μυστικιστικά χρόνια, 4)Τα ιδεολογικά χρόνια και 5)Τα χρόνια μετά. Ενδεικτικά αναφέρω καλλιτέχνες έργα των οποίων φιλοξενούνται στην έκθεση: Μάλεβιτς, Ποπόβα, Τάτλιν, Ροτσένκο, Κλιουν, Κλούσιτς, Νικρίτιν, Ροζάνοβα, Στεπάνοβα, Φιλόνοφ, Ματιούσιν, Ρέντκο, Μοργκάνοφ, Γκούρο, Λαριόνοφ.

Η χρονική περίοδος που καλύπτει η έκθεση είναι από το 1900 έως το 1945 περίπου. Ξεκινάει με έργα ιμπρεσιονιστικά, συμβολικά, εξπρεσιονιστικά που ουσιαστικά άνοιγαν τα όρια της οπτικής για τους Ρώσους σχεδόν παράλληλα με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Συνεχίζει με τους επηρεασμούς των Ρώσων από τα κινήματα της Ευρώπης όπως τον κυβισμό (ένας εξαιρετικός κυβιστικός πίνακας της Ποπόβα) και τον φουτουρισμό. Φτάνει στην επεξεργασία, παραγωγή και εντέλει δική τους (των Ρώσων) συμβολή στη μοντέρνα Τέχνη με τον σουπρεματισμό του Μάλεβιτς˙ μια τέχνη που σκοπό έχει να διευρύνει όχι μόνο την οπτική αλλά δια της οπτικής (μέσω της εικαστικής δημιουργίας) την αντίληψη του ανθρώπου για τον κόσμο ξεκινώντας όμως από την αρχή και ξανα-ορίζοντας τα βασικά. Ακολουθεί η περίοδος της Οκτωβριανής επανάστασης όπου οι στόχοι είναι πιο υλιστικοί και η Τέχνη συνδέεται με τη μηχανική, την αρχιτεκτονική κτλ. προκειμένου να προσφέρει στον άνθρωπο λύσεις όχι μόνο πρακτικές αλλά συγχρόνως και αισθητικά τέτοιες που να αναβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής του. Χαρακτηριστικό έργο αυτής της περιόδου που εκτίθεται είναι το «στήριγμα φτερού για το αεροποδήλατο ‘Λετάτλιν’» του Τάτλιν. Τέλος η περίοδος και τα έργα των καλλιτεχνών που αρνήθηκαν να ενταχθούν στο επίσημο δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού (με τις ανάλογες συνέπειες συνήθως… ) και ουσιαστικά αντλώντας έμπνευση από τα παλαιότερα «πειραματικά» συμπεράσματα συνέχισαν τη μοναχική τους δημιουργική πορεία. Ο «εκραστικός ρυθμός» του Ρότσενκο (1943-44) είναι ένας εξαιρετικός πίνακας action painting που σε υποχρεώνει να φέρεις στο μυαλό σου τους αντίστοιχους του Πόλοκ (δεν ξέρω ποιος προηγήθηκε, θα το ψάξω, ούτε αν μπορούσε ο ένας να έχει επαφή με τον άλλο).

Η έκθεση διαρκεί έως τις 20/10/2008 οπότε δεν υπάρχει σοβαρή δικαιολογία (απέναντι στον εαυτό του δηλαδή) για να την χάσει κάποιος.

Περπατώντας της Βας. Σοφίας προς την Εθνική Πινακοθήκη, σκεφτόμουν ότι είχα διαπράξει μια μικρή αδικία. Ένιωθα ότι είχε πλημμυρίσει τόσο η σκέψη μου με τις εικόνες των Ρώσων που φοβόμουν ότι ο Νίκος Λύτρας (για τον οποίο ήξερα πάνω κάτω τι θα δω) δε θα έβρισκε χώρο στο μυαλό μου (συμφορά που τον βρήκε… ). Ίσως, σκεφτόμουν να έπρεπε να ξεκινήσω την περιήγησή μου αντίστροφα.

Στο ισόγειο της Εθνικής Πινακοθήκης εκτίθενται τα πορτραίτα που είχε φιλοτεχνήσει ο Νίκος Λύτρας. Ωραία πορτραίτα δυνατά, εκφραστικά, που παρά τον ρεαλισμό τους ο ζωγράφος επιτύγχανε (χρησιμοποιώντας με εκπληκτικό τρόπο την εκφραστικότητα της πινελιάς του) να εμβαθύνει σε ψυχολογικές περιγραφές˙ όχι σε όλα (για να είμαι ειλικρινής) αλλά στα περισσότερα. Σε αυτά κυρίως που απέδιδαν πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Επηρεασμένος ωστόσο από την προηγούμενη έκθεση δεν μπορούσα να βρω την κατάλληλη δύναμη η οποία θα μου εξασφάλιζε ταχύτητα διαφυγής από το «πεδίο βαρύτητας» του «Ρώσικου πλανήτη». Σκεφτόμουν, δηλαδή, ότι ενώ στην Ρωσία (αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη βεβαίως) η Τέχνη προχωρούσε με άλματα, εδώ η δημιουργικότητα περιοριζόταν σε μικρές παρεκτροπές στο στυλ ακόμα και από καλλιτέχνες σπουδαίους και ξενοσπουδαγμένους.

Στο υπόγειο, όμως, της Εθ. Πινακοθήκης εκεί που παρουσιάζεται κυρίως η τοπιογραφία του ζωγράφου, όχι μόνο απέκτησα την κατάλληλη ταχύτητα διαφυγής αλλά η δυνατή έλξη του πλανήτη Ν.Λ. με έθεσε σε τροχιά πέριξ του. Ξαφνικά δε με ένοιαζε η θεματογραφία (τοπία της Ελληνικής υπαίθρου). Είναι τέτοια η δύναμη της πινελιάς αλλά και των χρωμάτων που δεν μπορεί παρά να σε μαγνητίσει, να σε υπνωτίσει σχεδόν. Και σ’ αυτήν την κατάσταση να γυρνάς από έργο σε έργο να απομακρύνεσαι ή να πλησιάζεις, να ξαναγυρνάς σε πίνακες που είδες πριν από λίγο και όταν φτάνεις στον τελευταίο να θέλεις να ξανακάνεις την «βόλτα».

Ευτυχώς δεν είχα την ευκαιρία να διαπράξω την μικρή αδικία που φοβόμουν. Το έργο του Λύτρα μπορεί να μην ήταν επαναστατικό (ή ίσως και να ήταν για το εγχώριο καλλιτεχνικό κατεστημένο, δεν ξέρω) αλλά είναι σίγουρα σπουδαίο και βέβαια πέρα από μια τέτοια απλή διατύπωση δεν θα έμπαινα στον κόπο για περαιτέρω σχολιασμό. Τα έχουν γράψει εξάλλου πολλοί άλλοι και μπορούμε να τα βρούμε εύκολα όλοι στις βιβλιοθήκες μας. Η έκθεση τελειώνει στις 2/6/2008. Σπεύσατε.

ΥΓ. Στους τοίχους, ψηλά, των αιθουσών της Εθνικής Πινακοθήκης υπήρχαν μερικές γνώμες και σχόλια της εποχής για το έργο του Λύτρα. Από τη μια εγκωμιαστικά (των Ξενόπουλου, Νιρβάνα και άλλων) και από την άλλη σχόλια όπως του περιοδικού ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ, το 1920: «Τα τοπία του, όπως του Πόρου, του Φαλήρου, της Πεντέλης, δεν εκφράζουν τίποτε. Σύγχυσις, η οποία μας κάμνει ν’ αντιπαρέλθουμε ταχείς». Ίσως αυτός ο διχασμός, της περί την Τέχνη κοινότητας, να αρκεί για να αποδείξει την σημαντικότητα και το ανατρεπτικό στοιχείο (για τα εδώ δεδομένα) του έργου του Νίκου Λύτρα.

ΥΓ2. Η προηγούμενη Κυριακή ήταν ημέρα αφιερωμένη στα μουσεία κι έτσι η είσοδος και στις δύο εκθέσεις ήταν δωρεάν. Το μόνο αντίτιμο που πλήρωσα ήταν το γεγονός ότι έφαγα ξαναζεσταμένους τους λαχανοντολμάδες της πεθεράς μου όταν αργά το απομεσήμερο πέρασα να μαζέψω την οικογένεια. Αλλά τι να κάνουμε; Η Τέχνη απαιτεί θυσίες.

Advertisements

5 Responses to “Μικρό χρονικό μιας μικρής (παρολίγον) αδικίας”


  1. Μαΐου 26, 2008 στο 2:47 μμ

    Να και μια έκθεση απ΄αυτές που περιγράφεις, την οποία έχω δει!
    Εδώ στο Ρέθυμνο όταν η Πινακοθήκη Κανακάκη (που λέγαμε) ήταν στις δόξες της.
    Αν δεν κάνω λάθος πρέπει να ‘ηταν το 2000.
    Πραγματι εκπληκτικά έργα. Όχι τόσο γιατί έβλεπες πίνακες που θα ήθελες οπωσδήποτε να τους κρεμάσεις σττον τοίχο σου, όσο γιατί διαπίστωνες έναν αναβρασμό, ανησυχίες, ψάξιμο, πειραματισμούς μέχρι την σταδιακή καθήλωση της ρώσικης τέχνης στα στερεότυπα του ύστερου σοσιαλιστικού ρεαλισμού, που περισσότερο μιλούσε το κόμμα, παρά ο καλλιτέχνης.

    Όσο για τον Λύτρα…
    Σε ένα περιβάλλον συντηρητικό με καθιερωμένες αξίες – θεωρητικά ακλόνητες – όπως το Ελληνικό της εποχής του Λύτρα – αλλά και αργότερα – είναι δύκολο να είσαι πρωτοπόρος.
    Οι πρωτοπορίες έμφανίζονται είτε μακριά απο το σπίτι σου – που δεν σε ξέρουν άρα δε σε νοιάζει τι θα πουν – είτε σε ένα σπίτι που ζει μια ανομοιογενής οικογένεια – όπως το Παρίσι της ίδιας εποχής.
    Εκτός κι αν είσαι πολύ παλαβωμένος που να μη σε νοιάζει τίποτα.
    Πως θα μπορούσε να επιβιώσει ο Λύτρας στο μικρό χωριό της Αθήνας αν έκανε πχ. κυβισμό; Με τίποτα.

    Συμβουλή:Τους λαχανοντολμάδες άμα δεν τους φας την ώρα που βγαίνουν απο την κατσαρόλα, καλύτερα να μην τους ξαναζεστάνεις. Πιο νόστιμοι είναι κρύοι -ακόμα κι αν είναι στο ψυγείο – παρά ξαναζεσταμένοι.

  2. Μαΐου 26, 2008 στο 5:10 μμ

    Συμφώνω μαζί σου και για τους Ρώσους και για τον Λύτρα.
    Περισσότερο όμως, ως πνευματικό άνθρωπο, με προβλημάτισε η τοποθέτησή σου επί των λαχανοντολμάδων με την οποία (όσο περισσότερο το σκέφτομαι) τείνω να συνυπογράψω. Οπότε, τουλάχιστον, μου μένει η ηθική ικανοποίηση ότι η θυσία μου για την Τέχνη ήταν ακόμη μεγαλύτερη.
    Καλησπέρα.

  3. Μαΐου 27, 2008 στο 4:29 μμ

    Xαίρομαι που οι…πνευματικότητές μας συναντιώνται.
    Κι εγώ ως πνευματικός άνθρωπος και σοβαρός καλλιτέχνης έγραψα κάτι αριστουργηματικά στιχάκια που τα αφιέρωσα σε σένα και στον κουμπάρο!

  4. 4 φαίδρα φις
    Μαΐου 27, 2008 στο 11:29 μμ

    καληνύχτα,ευχαριστώ πολύ για ό,τι γράψατε,
    θέλετε μια αγκαλιά?

  5. Μαΐου 28, 2008 στο 5:02 μμ

    Αν και είδα το μήνυμά σας καθυστερημένα, στην αγκαλιά σας (ιδίως αν είναι πόρτα που θα με φέρει ίσια μέσα στην ψυχή σας) δεν θα μπορούσα να αντισταθώ.

    Σας ευχαριστώ,
    σας φιλώ, Κώστας.


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Blog Stats

  • 163,220 hits

…Στάσεις

Αντιστάσεις, Ενστάσεις, Διαστάσεις, Καταστάσεις, Παραστάσεις, Αναπαραστάσεις, Αποστάσεις, Περιστάσεις, στάσεις γενικώς & αορίστως .

Ημεροδείκτης διαδρομών

Μαΐου 2008
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Απρ.   Ιον. »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  

Πόσοι στέκονται στις «στάσεις» τώρα. Και δεν περιμένουν το λεωφορείο:

eXTReMe Tracker <!-- var EXlogin='ktkouk' // Login var EXvsrv='s10' // VServer EXs=screen;EXw=EXs.width;navigator.appName!="Netscape"? EXb=EXs.colorDepth:EXb=EXs.pixelDepth;EXsrc="src"; navigator.javaEnabled()==1?EXjv="y":EXjv="n"; EXd=document;EXw?"":EXw="na";EXb?"":EXb="na"; EXd.write("");//-->

Αρέσει σε %d bloggers: