ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΣΤΕΡΗΣ

Στο μουσείο Μπενάκη (στην οδό Πειραιώς) εκτίθενται έργα του Γεράσιμου Στέρη από τη συλλογή Κουτουλάκη). Έως τις 27/7/2008.

Για τον Στέρη δεν ήξερα τίποτα (αγνοούσα και την ύπαρξή του) μέχρι πριν κάνα εξάμηνο περίπου όπου άκουσα να γίνεται λόγος, στο art-act, από τον τεχνοκριτικό Κώστα Σταυρόπουλο (που είναι και ο εμπνευστής αυτής της έκθεσης). Εν συντομία (από τις πρόχειρες σημειώσεις μου) αντιγράφω ότι ο Στέρης γεννήθηκε στη Κεφαλονιά το 1898 και το 1915 μπήκε στον τρίτο χρόνο σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας ως εξαιρετικό ταλέντο. Δάσκαλοί του ο Δ. Γεραντώνης και ο Γ. Ιακωβίδης. Το 1920 βρίσκεται στο Παρίσι με δάσκαλο τον   Jean-Paul Lauren ενώ συνδέεται με γνωστούς καλλιτέχνες όπως ο de Chirico, o Leger, o Picasso. Το 1931 κάνει την πρώτη του ατομική έκθεση η οποία δέχεται την αμείλικτη σκληρή κριτική του τότε διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης Ζαχαρία Παπαντωνίου.  Το γεγονός κλονίζει τον καλλιτέχνη και προκαλεί σάλο στον καλλιτεχνικό κόσμο της εποχής αποτέλεσμα του οποίου είναι 17 κείμενα από ανθρώπους της τέχνης που υποστηρίζουν τον Στέρη. Το 1936 φεύγει για τν Αμερική. Εκεί ασχολείται με την σκηνογραφία σε διάφορες ταινίες, στο Χόλυγουντ. Επιμελήθηκε εικαστικά το περίπτερο της Ελληνικής συμμετοχής σε μια έκθεση στη Νέα Υόρκη (το 1952 ή το 1958, δε βγάζω τα γράμματά μου-έπρεπε να έχω γίνει γιατρός). Πέθανε το 1987.

Στην έκθεση υπάρχουν έργα του κυρίως από το 1915 έως το 1936. Υποθέτω δηλαδή μιας και δεν υπήρχε χρονολογική σήμανση πάνω στα περισσότερα ούτε στα ταμπελάκια του μουσείου. Χωρίζονται σε τρεις ενότητες.

α. Τα πορτραίτα και τα γυμνά

Στα γυναικεία, κυρίως αλλά όχι μόνο,  πορτραίτα χρησιμοποιεί λάδια σε μουσαμά. Ο επηρεασμός του από τους δασκάλους του (π.χ. τον Ιακωβίδη είναι περισσότερο από εμφανής. Ωστόσο είναι πιο χαλαρός, πιο «αέρινος» και η μελαγχολία των μοντέλων του νομίζεις ότι έχει περαστεί με μια επιπλέον στρώση χρώματος αφού πρώτα είχε ολοκληρωθεί το σχέδιο.

Στα γυμνά αυτής της πρώτης ενότητας, αντρικά και γυναικεία, χρησιμποιεί μολύβι και κάρβουνο ενώ τα μοντέλα του (με πλούσιες καμπύλες κατά κύριο λόγο) ποζάρουν με κλασσικό τρόπο. Θα έλεγε κανείς ότι είναι απλά σχεδιαστικά γυμνάσματα της σχολής. Όμως σε μερικά από αυτά μπορούμε να δούμε τα σημάδια μιας πρώιμης αφαιρετικής τάσης, παρόλο που δεν θα τα χαρακτήριζε κανείς ως αφαιρετικά. Στο τέλος αυτής της πρώτης σειράς γυμνών σχεδίων υπάρχει ένα εξαιρετικό καθιστό γυμνό με λάδι σε μουσαμά. Εδώ, πια, η μελαγχολική διάθεση εκβάλει από τα «σωθικά» της απεικονιζόμενης και έρχεται σε συγκλονιστικό κοντράστ με το κατάλευκο φόντο. Όποιος (από αυτούς που έστησαν την έκθεση) είχε την ιδέα να τοποθετήσει αυτόν τον πίνακα σε αυτό το σημείο δημιούργησε κάτι εξαιρετικό.

 

β. Τα τοπία

Λάδια σε μουσαμά. Σχέδια που θυμίζουν Μαλέα αν και με πιο αιχμηρά κοψίματα (π.χ. στα δέντρα ή στα αρχιτεκτονικά στοιχεία). Το χρώμα του πιο απαλό (πιο αχνό) από του Μαλέα, πιο κοντά στον Παρθένη. Η αφαίρεση κάνει σταδιακά την πρώτη της εμφάνιση στον «τρόπο» του Στέρη. Τα περιττά στοιχεία του τοπίου αρχίζουν να εκλείπουν. Σε ένα κείμενο αναρτημένο στον τοίχο του μουσείου διαβάζω, αντιγράφω και μεταφέρω τα λόγια του ίδιου του ζωγράφου: (Σκοπός της τέχνης…) … «είναι να ξυπνήσει το υποσυνείδητο και να τεθεί σε κίνηση ο πνευματικός κόσμος, να συλλάβει το συναίσθημα αυτό που είναι χυμένο στην Ελληνική ατμόσφαιρα, την αίσθηση του φωτός, του μοιραίου, του καθαρού χρώματος και σχήματος.»

(Ανοίγει παρένθεση, να πω κάτι γιατί αν δεν το πω θα σκάσω. Στα πρώτα έργα αυτής της περιόδου οι ουρανοί –των τοπίων- από μονόχρωμοι έως, το πολύ, λίγο δουλεμένοι είναι εκεί γιατί απλά έπρεπε να είναι εκεί (ψηλά) αλλά δύσκολα θα τους θυμάμαι στο τέλος του καλοκαιριού. Κι έχουμε ήδη 11 Ιουλίου. Κλείνει η παρένθεση. Απέφυγα το σκάσιμο).

Στην «εξέλιξη» των τοπίων του συναντάμε (μαζί του) τα Ονειρικά Ακρογιάλια του και τα Ονειρικά Τοπία του (ή κατ’ άλλους τα Ομηρικά Ακρογιάλια και Τοπία του). Εδώ κάτι μαγικό συμβαίνει, μια μεταμόρφωση και αλλαγή στο στυλ που έρχεται με έναν τόσο φυσικό τρόπο που –σχεδόν- δεν το καταλαβαίνεις. Βράχια, νησιά, σπίτια, όλα μοιάζουν με κύβους παραμορφωμένους που απλά παίζουν το ρόλο τους στη «συναρμολόγηση». Το θέμα είναι δευτερεύον, ως να είναι απλά μια αφορμή κάθε φορά. Η ουσία των συνθέσεων βρίσκεται ακριβώς στη σύνθεση: στο σχέδιο και στο χρώμα. (Ειρήσθω εν παρόδω, όσο περπατάς στην έκθεση νιώθεις το χρώμα όλο και πιο οικείο και έχεις την αίσθηση ότι μόνο ο Στέρης το χρησιμοποιούσε –το απέδιδε- έτσι). Υποθέτω (αλλά είναι μια εντελώς αυθαίρετη υπόθεση) ότι ο Εγγονόπουλος είχε υπόψιν του αυτά τα ονειρικά τοπία. Σε έναν ωραίο κίτρινο πίνακα αυτής της ενότητας (με τίτλο «τοπίο με μορφές») ήρθε στο μυαλό μου ο  Ντε Κίρικο. Πιο αφαιρετικός όμως, πιο λιτός, πιο ουσιαστικός.

 

γ. Μια σειρά πορτραίτων και συνθέσεων μορφών.  

Κενά βλέμματα, έξω από το περιθώριο των πινάκων, μάσκες, άλλοι εαυτοί και αγάλματα σε συνθέσεις που (επιχειρώντας μια επικίνδυνη ακροβασία) θα τα έλεγα κυβιστικά με την εξής έννοια: Αν ο κυβισμός κατακερματίζει τις μορφές και τοποθετεί τα επιμέρους τμήματα κατά το δοκούν (ακόμα κι από διαφορετικές οπτικές γωνίες), ο Στέρης τεμαχίζει το ψυχολογικό όλον της κάθε μορφής του και τοποθετεί, κατά την έμπνευσή του, το συνειδητό, το υποσυνείδητο και το ασυνείδητο που την απαρτίζουν, στον καμβά του. Παρόλο που έχουμε συνθέσεις 2, 3 ή και περισσότερων μορφών σε διάφορα συμπλέγματα η αίσθηση που είχα ήταν διαρκώς ότι διαπραγματευόταν τη σχέση του μοντέλου του με τον βαθύτερο εαυτό του ή ίσως (που θεωρώ και το πιθανότερο) του ίδιου του ζωγράφου με τον εσωτερικό του κόσμο (τα απωθημένα, τα όνειρα, τις επιθυμίες του κτλ.). Οι διαφορετικές υφές και πόζες των φιγούρων στον ίδιο πίνακα δεν ήταν παρά κομμάτια (παζλ) της ίδιας προσωπικότητας. Το ίδιο συμβαίνει και στα μυθολογικού περιεχομένου έργα του (Ορφέας και Ευρυδίκη, Λήδα, Απόλλων και Δάφνη κτλ.)

[Μια πινάκων με τίτλο «Μορφές» μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. 2 έως 5 μορφές σε κάθε έργο με μάτια κενά (μονόχρωμα σαν του Μοντιλιάνι). Υπαινικτικά ερωτικοί πίνακες. Βαθύ σκάψιμο στις ενδότερες περιοχές του είναι (του ζωγράφου αλλά και του θεατή). Τα βιώματα μιας παράλληλης ζωής που ονειρευτήκαμε αλλά δεν ζήσαμε]

 

Βλέποντας τους μεταγενέστερους πίνακες του, με τα χωρίς χαρακτηριστικά πρόσωπα, αποκόμισα την εντύπωση ότι ο Στέρης επαναστάτησε έναντι των αρχών που είχε πάρει από τις σπουδές του, έναντι του νεότερου εαυτού του, που ζωγράφιζε εκείνα τα πορτραίτα της πρώτης, μαθητικής του, περιόδου. Το πολύ-πολύ ένα μάτι ή η μύτη ή σε κάποια άλλα η γραμμή του στόματος. Τα, γυμνά κυρίως, μοντέλα των  συνθέσεών του δεν είναι συγκεκριμένα ούτε κι όταν έχουν συγκεκριμένο τίτλο. Είναι η γυναίκα, είναι ο άνδρας. ‘Όπως ήταν, όπως είναι και όπως (πιθανώς) θα είναι. Κι ίσως γι αυτό, παρά τα διάσπαρτα αρχιτεκτονικά στοιχεία (αρχαιολογικά ερείπια κυρίως) η τέταρτη διάσταση των πινάκων του ( η χρονική διάσταση) είναι απροσδιόριστη, απεριόριστη: με μια κουβέντα τα έργα του είναι διαχρονικά.

 

Ο Οδυσσέας Ελύτης για τον Στέρη:

Με λαμπερά κι αδιάφθορα χρώματα,

που η φήμη έλεγε ότι τα έφτιαχνε μόνος του

σύμφωνα με κρυφές συνταγές

που δεν έστερξε να αποκαλύψει ποτέ του,

μας κάλεσε ν’ ανοίξουμε τα μάτια

πάνω σε μια πραγματικότητα

που για να ‘ναι ονειρική δεν σημαίνει

ότι είναι λιγότερο αληθινή.

 

ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΟΛΙΔΑΚΗΣ

Στην T.KAMBANI GALLERY εκθέτει ζωγραφικά έργα του, από διάφορες δημιουργικές περιόδους του, ο Βασίλης Σολιδάκης.

Γενικώς αποφεύγω να επισκέπτομαι εκθέσεις την ημέρα των εγκαινίων γιατί η πολυκοσμία και οι κοσμικότητες πρώτον ξυπνούν την σχετική αγοραφοβία μου και δεύτερον αποσπούν την προσοχή μου με αποτέλεσμα να μην μπορώ να απολαύσω τα έργα με την ησυχία μου. (Όλοι μας έχετε τις παραξενιές σας). Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως έκανα μια εξαίρεση˙ κι αυτό γιατί είχα την χαρά, και την τιμή, να προσκληθώ προφορικά από τον ίδιο τον Β.Σολιδάκη κατά τη διάρκεια μιας κουβέντας μας (μετά από ένα συναρπαστικό στρογγυλό τραπέζι) στο ART-ACT.

Πριν δω τα έργα του σπουδαίου αυτού ζωγράφου είχα την ευκαιρία να μιλήσω μαζί του (2 φορές από κανένα τέταρτο) για διάφορα θέματα σχετικά με την Τέχνη και όχι μόνο. Αλλά ακόμα κι όταν μιλάει για τα παιδιά ή για τους φίλους του νιώθεις (ως ακροατής ή συνομιλητής του) εκείνο το γερό ατσάλινο νήμα (της δημιουργικότητας) που διαπερνά τη σκέψη του και, κατά κάποιο τρόπο, παίζει τον ρόλο του σκελετού στην συγκροτημένη προσωπικότητά του. Χαμηλόφωνος, σταθερός λόγος, κατασταλαγμένες απόψεις, φράσεις χωρίς «περικοκλάδες» που αναφέρονται στην (ή περιγράφουν την) ουσία των πραγμάτων. Αν και δεν μου αρέσει να μπλέκω την προσωπικότητα ενός καλλιτέχνη με το έργο του (δεκάδες τα παραδείγματα που αυτό μόνο σύγχυση προκαλεί) στην περίπτωση του Σολιδάκη η συνάφεια μεταξύ «λόγων» και «έργων» είναι αποκαλυπτική της τιμιότητας με την οποία χρησιμοποιεί τα υλικά του προκειμένου να αποδώσει (στον καμβά στην συγκεκριμένη περίπτωση, αυτής της έκθεσης) τις ιδέες, τα συναισθήματά, την άποψή του σε τελική ανάλυση.

Τέσσερεις περιόδους του ζωγράφου, που παρουσιάζονται στην έκθεση, μπόρεσα να απομνημονεύσω. Νομίζω και με τη σωστή χρονολογική σειρά αλλά μπορεί να κάνω και λάθος ως προς αυτό (δεν έχει όμως σημασία).

Μια περίοδος όπου το κεντρικό θέμα ήταν οι μαριονέτες και οι χαρταετοί. Η βασική σύλληψη ήταν ότι και τα δύο τα χειριζόμαστε (τα κουμαντάρουμε) με σχοινιά. Οι μεν μαριονέτες υποκύπτοντας στο νόμο της βαρύτητας έλκονται από τη Γη αν και ίπτανται ελαφρώς, οι δε χαρταετοί «εκμεταλλευόμενοι» τους νόμους της ίδιας (πως αλλιώς; ) φύσης τείνουν να απομακρυνθούν από τη Γη, να συναντήσουν τον ουρανό. Μοιάζει με ένα παιχνίδι επιλογών. Αν και η αναγκαιότητα είναι πάντα εδώ, αν και ο σπάγκος πάντα σε κρατάει σε επαφή με το παρελθόν (που μπορεί να είναι η παράδοση, η οικογένεια, ή ακόμα και ο Δημιουργός αν τυχαίνει -από κάποια κακή συγκυρία- να είσαι θρησκευόμενος) ωστόσο μπορεί να είσαι είτε μαριονέτα είτε χαρταετός. Στη δεύτερη δε περίπτωση υπάρχει και η πιθανότητα μια σύμπτωση, ένα δυνατό φύσημα του αέρα, να σπάσει τον σπάγκο και «ελεύθερος» να ακολουθήσεις μια πορεία που θα μοιάζει τουλάχιστον ανεξάρτητη και γι αυτό συναρπαστική. Ότι μοιραία θα καταλήξεις πάλι στη γη ή σε κανένα δέντρο ή στα σύρματα της ΔΕΗ δεν έχει τελικά καμιά απολύτως σημασία (ή μήπως έχει; Μπα δε νομίζω…). Δεν θυμάμαι αν το άκουσα από τον ίδιο τον Β.Σ, ή είναι μόνο δική μου αίσθηση, αλλά νομίζω ότι ένα έργο στο οποίο ο χαρταετός έχει πιαστεί στα κλαδιά ενός δέντρου είναι το τελευταίο αυτής της περιόδου. Ακόμα κι αν δεν είναι έτσι, σίγουρα θα μπορούσε να είναι.

Σε μια δεύτερη περίοδο ζωγραφίζει σημαίες. Διπλωμένες ελληνικές σημαίες και μερικές φορές τυλιγμένες και δεμένες με ένα σχοινί. Μου είπε, ο ίδιος, ότι είχαν πραγματοποιήσει μια κοινή έκθεση με τον Χρήστο Θεοφίλη (λέγε με και art-act) με κεντρικό θέμα τον σταυρό. Ο σταυρός δεν είναι εμφανής στις τυλιγμένες σημαίες και είναι ελαφρώς παραποιημένος στις διπλωμένες. Ένα περίεργο εσωτερικό φως (αλλά κι ένα φως από πίσω) σχηματίζει τις πτυχώσεις του υφάσματος. Ο σταυρός (σύμβολο με αμέτρητες ερμηνείες, κυριότερη πάντως τη θρησκευτική) «χρησιμοποιεί» ως φορέα (μόνο; )την ελληνική σημαία. Όχι τυχαία, νομίζω. Τα σύμβολα, και ως εκ τούτου, οι ιδέες που περιγράφουν (που συνοψίζουν, καλύτερα) αποτέλεσαν ανέκαθεν τον συμπυκνωμένο τρόπο δημοσιοποίησης της ιδεολογίας του καθενός, χωριστά ή ομαδικά. Και ακριβώς αυτό πιστεύω ότι περιγράφει ο ζωγράφος πότε βάζοντας το σύμβολο (τον σταυρό) στο κέντρο της σύνθεσής του και σε εμφανές σημείο και πότε υπονοώντας το τυλίγοντας τη σημαία. Δηλαδή κοιτάζοντας διαδοχικά τους πίνακες αυτής της περιόδου συνειρμικά αναγνωρίζεις εκείνον τον τύπο ανθρώπου που διατρανώνει την ιδεολογία του, εκείνον που απλά την αναφέρει αλλά κι εκείνον που την βιώνει εσωτερικά κρατώντας τη (γιατί άραγε; γιατί ρε γαμώτο, καμιά φορά) για τον εαυτό του.

Τρίτη περίοδος, τα βαρέλια. Βαρέλια μεταλλικά, μεγάλα, σαν αυτά που χρησιμοποιούνται για την αποθήκευση πετρελαίου. Σε έναν πίνακα τα μεγάλα μπλε βαρέλια κατακλύζουν τα επάνω 2/3 του έργου ενώ στο κάτω 1/3 συνωστίζονται άπειρα ανθρωπάκια. Λες και τα μπλε βαρέλια έχουν αντικαταστήσει το γαλάζιο του ουρανού. Λες κι ο ορίζοντας, ο ορίζοντας της ανθρωπότητας, στο τέλος του 20ου αιώνα διατηρεί μόνο, προσχηματικά, το «χρώμα» του. Αλλά στην ουσία η φύση (ότι υπάρχει τουλάχιστον στην επιφάνεια του πλανήτη) δεν είναι παρά το πεδίο, ο χώρος, η είσοδος για το υπέδαφος. Μόνο η ενέργεια, η όλο και αυξανόμενη ανάγκη για ενέργεια, για κατανάλωση δηλαδή, απασχολεί τον σύγχρονο άνθρωπο. Κι αν όχι μόνο, πάντως κυρίως. Στο ίδιο κλίμα με διαφορετική όμως διατύπωση κι ένα έργο με ένα κόκκινο βαρέλι από το λευκό περιεχόμενο του οποίου ξεφυτρώνει ένα δέντρο που αντί για φυλλώματα και καρπούς έχει τα «ίδια» άπειρα ανθρωπάκια. Η απόλυτη εξάρτηση από το πετρέλαιο, την ενέργεια, την κατανάλωση μιας και από το περιεχόμενο του βαρελιού, όπου βρίσκονται οι ρίζες του δέντρου, αντλούν «τροφή» τα φύλλα και οι καρποί, οι άνθρωποι. Και φαντάζει η εξάντληση του περιεχομένου με ένα φθινόπωρο που ο μοιραίος θάνατος των φύλλων το κάνει αποτρόπαιο. Υπέροχα ειρωνικό το ζωγραφικό σχόλιο του Σολιδάκη μιας και αυτό που διαφεύγει από τα ανθρωπάκια του είναι ότι δεν είναι όλα τα δέντρα φυλλοβόλα.

Η τέταρτη (και τελευταία νομίζω χρονολογικά) περίοδο έχει σαν κύριο άξονα αναφοράς τα παιδιά. Σε έναν πίνακα ένας πιτσιρίκος αφήνει ένα χάρτινο καραβάκι στα ρηχά κάποιας ακτής. Στον αμέσως επόμενο ο ίδιος πιτσιρίκος παρατηρεί αμήχανος το ίδιο καραβάκι που έχει «ναυαγήσει» καθώς ένα απαλό κυματάκι, μιας ήρεμης θάλασσας, το έχει «ακουμπήσει» στην άμμο. Η πρώτη απογοήτευση; Η πρώτη συνειδητοποίηση των δυσκολιών της ζωής; Το πρώτο ταξίδι; Η Μοίρα; Όλα αυτά μαζί; Ίσως. Το απαλό αγεράκι (που πιστέψτε με το νοιώθεις χάρη στην μαστόρικη τεχνική του ζωγράφου) επιβάλει έναν αισιόδοξο και ανάλαφρο τρόπο αντιμετώπισης των καταστάσεων που αναγκαστικά κάποτε θα προκύψουν για όλους. Δηλαδή (μεταξύ μας, μιας και δεν είμεθα και τίποτις δογματικοί) τον καλύτερο τρόπο. Σε ένα άλλο έργο, πάλι σε μια ακτή, ένα κοριτσάκι δείχνει σε ένα αγοράκι κάτι μακριά στον ορίζοντα, έξω από το πλαίσιο του πίνακα. Και τα δύο παιδιά μοιάζουν να μην πολυνοιάζονται για το έντονο φως που έρχεται από το βάθος του ορίζοντα, από έναν εκτυφλωτικό ήλιο. Στον δικό τους κόσμο, το φως που έχει σημασία πηγάζει από την ανόθευτη (ακόμα), αθώα, αυθαίρετη (και γι’ αυτό συναρπαστική) παιδικότητά τους. Αυτή την παιδικότητα ανασύρει ο Σολιδάκης (από, ποιος ξέρει ποια, βάθη της ύπαρξής του) και χάρη στην κατακτημένη τεχνική και στο προφανές ταλέντο του την αποτυπώνει επιδέξια στον καμβά του.

Τους πίνακες της έκθεσης μπορείτε να τους δείτε ΕΔΩ . Αλλά καλύτερα να βρείτε χρόνο για μια μικρή βόλτα ως τη Βάρη που βρίσκεται η γκαλερί της Τίνας Καμπάνη και να τους απολαύσετε από κοντά (έως τις 28/6/2008).

Μια κουβέντα για την τεχνοτροπία του ζωγράφου. Ενώ στην πρώτη ματιά η εντύπωση που αποκομίζεις είναι αυτή μιας ελεύθερης πινελιάς όταν κοιτάζεις προσεκτικότερα αντιλαμβάνεσαι ότι δεν υπάρχει τίποτα το «τυχαίο» σε κάθε σύνθεση. Είτε με τα περιγράμματα είτε με την φορά του πινέλου τα πάντα αποδίδονται με ακρίβεια, με την έννοια της ακρίβειας που έχει στο μυαλό του ο δημιουργός αυτών των πυκνογραμμένων ζωγραφικών σχολίων.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΙΩΓΑΣ

Στην γκαλερί ΚΑΠΛΑΝΩΝ 5 εξέθεσε την τελευταία δουλειά του, με τίτλο ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ, ο ζωγράφος Γιάννης Ζιώγας. Πριν από κανένα δίμηνο, δηλαδή, αλλά μια δυσκολία στο πως έπρεπε να καταγράψω τις εντυπώσεις μου από την έκθεση δεν μου επέτρεπε (τρόπος του λέγειν) να το κάνω μέχρι σήμερα.

Η δυσκολία μου προέκυπτε από το γεγονός ότι είχα την ευκαιρία να μιλήσω με τον ίδιο τον Γιάννη Ζιώγα (με τον οποίο είχαμε γνωριστεί στο ART-ACT), να του πω το πώς «διάβασα» τα έργα του και να αντιμετωπίσω από την πλευρά του ένα ευγενικό χαμόγελο πριν μου εξηγήσει εκείνος τι είχε «γράψει». ‘Άλλος για Χίο τράβηξε κι άλλος για Μυτιλήνη…’. Βρέθηκα μπροστά στο ακανθώδες και δυσεπίλυτο ζήτημα που έχει προκύψει από τότε που ο «θεατής» θεωρεί ότι δικαιούται να αναδημιουργεί (και συνεπώς να ερμηνεύει) το έργο ανεξάρτητα από την πρόθεση του καλλιτέχνη. Διότι αν δεν είχα μιλήσει με τον ίδιο θα κρατούσα την άποψή μου θα την κατέγραφα (σε τούτο δω το σημειωματάριο και στο μυαλό μου) και δεν θα έτρεχε τίποτα. Από τη στιγμή όμως που άκουσα τη σκέψη του ίδιου του ζωγράφου, είναι σχεδόν αδύνατο να μην αποτελεί παράγοντα συνδιαμόρφωσης άποψης από πλευράς μου. Πώς να κάνεις erase σε όσα έχεις ακούσει; Δε γίνεται. Αν ακούς δηλαδή…όχι αν κάνεις πως ακούς, όπως συμβαίνει καμιά φορά…

Τα ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ του Ζιώγα ξεκινούν να δημιουργούνται τυπικά από το 2000 περίπου. Τυπικά, γιατί πρακτικά νομίζω ότι στην άκρη του μυαλού του είχε σαν προορισμό τα μυστικά του τοπία από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησε την περιήγησή του στην χώρα της Ζωγραφικής. Είναι απαραίτητο, για όποιον ενδιαφέρεται, να επισκεφτεί τη σελίδα του – ΕΔΩ – και να δει όλες τις δουλειές του, από το 1984 και μετά, για να διαπιστώσει του λόγου το αληθές. Η χειρονομία πότε μικρή και πότε μεγάλη υπάρχει πάντοτε στα έργα του. Στα πρώτα μυστικά τοπία (2000-2003) κάτι μικρές γραμμούλες (χειρονομίες) μοιάζουν να επιτίθενται στην αφαιρετικά ζωγραφισμένη επιφάνεια των έργων του Γ.Ζ. Στα δεύτερα μυστικά τοπία (2006-2007) η επίθεση έχει στεφτεί με επιτυχία, δηλαδή οι μικρές χειρονομίες έχουν καταλάβει την επιφάνεια του πίνακα ολοκληρωτικά. Οποιοδήποτε (έστω αφηρημένο) εξωτερικό περιγραφικό στοιχείο έχει εκλείψει. Στον ακατέργαστο καμβά ο ζωγράφος σχηματίζει τις μικρές χειρονομιακές του φιγούρες, συλλαβές μιας ιδιότυπης, δικής του εμπνεύσεως, γλώσσας. Έπειτα περνάει με ένα διαφανές ή ημιδιαφανές μέσο (medium) ολόκληρη την επιφάνεια του καμβά και εκεί πάνω «αποθέτει» ένα δεύτερο «σμήνος» από παρόμοια σχέδια: καμπύλες γραμμές, μικρά τρίγωνα, φυλλαράκια, σταγόνες. Αυτό επαναλαμβάνεται όσες φορές χρειαστεί μέχρι ο καλλιτέχνης να είναι ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα. Οι διάφορες στρώσεις σχεδίων και μέσων κάποιες φορές (στους μεγάλους πίνακες, 250x250 εκ. περίπου) επιτρέπουν ακόμα και στον σκελετό του τελάρου να φαίνεται (κάτι που και ο ίδιος επιθυμεί, σύμφωνα με τα λεγόμενά του) και να σχηματίζει στο υπόβαθρο παραλληλόγραμμες περιοχές που θα έλεγα ότι παίζουν ρόλο ισοκράτη σε μια ατονική και χαοτική ωστόσο μουσική.

Νομίζω ότι ο Γιάννης Ζιώγας έχει, κατά κάποιο τρόπο, σχηματοποιήσει τις ιδέες, τις απόψεις και τα συναισθήματά του και αυτά ακριβώς τα σχήματα παραθέτει σε επάλληλες επιφάνειες δημιουργώντας τα έργα του. Η πρώτη εντύπωση που είχα, όταν είδα τα μυστικά τοπία του, ήταν ότι η «γλώσσα» του έμοιαζε με εκείνη του Κλιμτ (ήταν η παρατήρηση που έκανα για να εισπράξω το χαμόγελό του) αν αφαιρέσει, βέβαια, κάποιος τα απεικονιστικά στοιχεία (από τα έργα του Κλιμτ). Οι γραμμές και οι κύκλοι του Κλιμτ αντιστοιχούν στις καμπύλες γραμμούλες αλλά και στα τρίγωνα του Ζιώγα. Ο συμβολισμός ωστόσο (κατά τη δική μου άποψη) παραμένει ο ίδιος (υποθέτω ότι οι περισσότεροι γνωρίζουμε τον συμβολισμό κατά Κλιμτ). Αυτό που ωστόσο είναι σίγουρα διαφορετικό είναι ότι στους πίνακες των μυστικών τοπίων δεν υπάρχει η πρόθεση (αλλά ούτε και το αποτέλεσμα) μιας (και) διακοσμητικής ζωγραφικής.

Τα μυστικά τοπία, τελικά, νομίζω ότι είναι περιοχές στον βαθύτερο εαυτό του Γ.Ζ. τις οποίες επιχειρεί να εξερευνήσει ο ίδιος αφήνοντας ωστόσο (αφού εκθέτει) και όποιον άλλο ενδιαφερόμενο να «τολμήσει» την ίδια περιπέτεια.

ΥΓ. Μια σκέψη, δυο μήνες μετά: Οι καμπύλες γραμμούλες μοιάζουν με σπασμένους κρίκους μιας τεράστιας αλυσίδας. Αλλά δεν μπαίνω στη διαδικασία να επιχειρήσω απαντήσεις σε ερωτήματα όπως: Ποιος έσπασε την αλυσίδα, ποιον κρατούσε δεμένο κι από τι, αν έπρεπε να σπάσει; κτλ. Να κάνει καμιά δουλειά και κάνας άλλος…

Μικρό χρονικό μιας μικρής (παρολίγον) αδικίας

Την Κυριακή που μας πέρασε είχα δύο επιλογές: Η μία ήταν να περάσω το μεσημέρι μου στης πεθεράς μου, μαζί με την οικογένεια και λοιπούς συγγενείς. Η άλλη να επισκεφτώ το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (την έκθεση «Πέντε εποχές της Ρώσικης πρωτοπορίας» και μετά την Εθνική Πινακοθήκη (με την αφιερωματική έκθεση στον Νίκο Λύτρα). Το έχω ίσως ξαναγράψει ότι η πεθερά μου είναι ο καλύτερος άνθρωπος του κόσμου κι ότι την αγαπώ σαν δεύτερη μάνα μου. Καταλαβαίνει, υποθέτω, κανείς από τα συμφραζόμενα ότι επέλεξα να δω τις εκθέσεις.

Ξεκίνησα από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Έκθεση ωραία στημένη με έργα της συλλογής Κωστάκη. Με κείμενα, αναρτημένα στους τοίχους, που σε έβαζαν στο κλίμα της εποχής και έκαναν μια μικρή παρουσίαση κάθε μιας από τις πέντε περιόδους της Ρώσικης πρωτοπορίας: 1)Τα χρόνια πριν, 2)Τα ταξιδιωτικά χρόνια, 3)Τα μυστικιστικά χρόνια, 4)Τα ιδεολογικά χρόνια και 5)Τα χρόνια μετά. Ενδεικτικά αναφέρω καλλιτέχνες έργα των οποίων φιλοξενούνται στην έκθεση: Μάλεβιτς, Ποπόβα, Τάτλιν, Ροτσένκο, Κλιουν, Κλούσιτς, Νικρίτιν, Ροζάνοβα, Στεπάνοβα, Φιλόνοφ, Ματιούσιν, Ρέντκο, Μοργκάνοφ, Γκούρο, Λαριόνοφ.

Η χρονική περίοδος που καλύπτει η έκθεση είναι από το 1900 έως το 1945 περίπου. Ξεκινάει με έργα ιμπρεσιονιστικά, συμβολικά, εξπρεσιονιστικά που ουσιαστικά άνοιγαν τα όρια της οπτικής για τους Ρώσους σχεδόν παράλληλα με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Συνεχίζει με τους επηρεασμούς των Ρώσων από τα κινήματα της Ευρώπης όπως τον κυβισμό (ένας εξαιρετικός κυβιστικός πίνακας της Ποπόβα) και τον φουτουρισμό. Φτάνει στην επεξεργασία, παραγωγή και εντέλει δική τους (των Ρώσων) συμβολή στη μοντέρνα Τέχνη με τον σουπρεματισμό του Μάλεβιτς˙ μια τέχνη που σκοπό έχει να διευρύνει όχι μόνο την οπτική αλλά δια της οπτικής (μέσω της εικαστικής δημιουργίας) την αντίληψη του ανθρώπου για τον κόσμο ξεκινώντας όμως από την αρχή και ξανα-ορίζοντας τα βασικά. Ακολουθεί η περίοδος της Οκτωβριανής επανάστασης όπου οι στόχοι είναι πιο υλιστικοί και η Τέχνη συνδέεται με τη μηχανική, την αρχιτεκτονική κτλ. προκειμένου να προσφέρει στον άνθρωπο λύσεις όχι μόνο πρακτικές αλλά συγχρόνως και αισθητικά τέτοιες που να αναβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής του. Χαρακτηριστικό έργο αυτής της περιόδου που εκτίθεται είναι το «στήριγμα φτερού για το αεροποδήλατο ‘Λετάτλιν’» του Τάτλιν. Τέλος η περίοδος και τα έργα των καλλιτεχνών που αρνήθηκαν να ενταχθούν στο επίσημο δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού (με τις ανάλογες συνέπειες συνήθως… ) και ουσιαστικά αντλώντας έμπνευση από τα παλαιότερα «πειραματικά» συμπεράσματα συνέχισαν τη μοναχική τους δημιουργική πορεία. Ο «εκραστικός ρυθμός» του Ρότσενκο (1943-44) είναι ένας εξαιρετικός πίνακας action painting που σε υποχρεώνει να φέρεις στο μυαλό σου τους αντίστοιχους του Πόλοκ (δεν ξέρω ποιος προηγήθηκε, θα το ψάξω, ούτε αν μπορούσε ο ένας να έχει επαφή με τον άλλο).

Η έκθεση διαρκεί έως τις 20/10/2008 οπότε δεν υπάρχει σοβαρή δικαιολογία (απέναντι στον εαυτό του δηλαδή) για να την χάσει κάποιος.

Περπατώντας της Βας. Σοφίας προς την Εθνική Πινακοθήκη, σκεφτόμουν ότι είχα διαπράξει μια μικρή αδικία. Ένιωθα ότι είχε πλημμυρίσει τόσο η σκέψη μου με τις εικόνες των Ρώσων που φοβόμουν ότι ο Νίκος Λύτρας (για τον οποίο ήξερα πάνω κάτω τι θα δω) δε θα έβρισκε χώρο στο μυαλό μου (συμφορά που τον βρήκε… ). Ίσως, σκεφτόμουν να έπρεπε να ξεκινήσω την περιήγησή μου αντίστροφα.

Στο ισόγειο της Εθνικής Πινακοθήκης εκτίθενται τα πορτραίτα που είχε φιλοτεχνήσει ο Νίκος Λύτρας. Ωραία πορτραίτα δυνατά, εκφραστικά, που παρά τον ρεαλισμό τους ο ζωγράφος επιτύγχανε (χρησιμοποιώντας με εκπληκτικό τρόπο την εκφραστικότητα της πινελιάς του) να εμβαθύνει σε ψυχολογικές περιγραφές˙ όχι σε όλα (για να είμαι ειλικρινής) αλλά στα περισσότερα. Σε αυτά κυρίως που απέδιδαν πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Επηρεασμένος ωστόσο από την προηγούμενη έκθεση δεν μπορούσα να βρω την κατάλληλη δύναμη η οποία θα μου εξασφάλιζε ταχύτητα διαφυγής από το «πεδίο βαρύτητας» του «Ρώσικου πλανήτη». Σκεφτόμουν, δηλαδή, ότι ενώ στην Ρωσία (αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη βεβαίως) η Τέχνη προχωρούσε με άλματα, εδώ η δημιουργικότητα περιοριζόταν σε μικρές παρεκτροπές στο στυλ ακόμα και από καλλιτέχνες σπουδαίους και ξενοσπουδαγμένους.

Στο υπόγειο, όμως, της Εθ. Πινακοθήκης εκεί που παρουσιάζεται κυρίως η τοπιογραφία του ζωγράφου, όχι μόνο απέκτησα την κατάλληλη ταχύτητα διαφυγής αλλά η δυνατή έλξη του πλανήτη Ν.Λ. με έθεσε σε τροχιά πέριξ του. Ξαφνικά δε με ένοιαζε η θεματογραφία (τοπία της Ελληνικής υπαίθρου). Είναι τέτοια η δύναμη της πινελιάς αλλά και των χρωμάτων που δεν μπορεί παρά να σε μαγνητίσει, να σε υπνωτίσει σχεδόν. Και σ’ αυτήν την κατάσταση να γυρνάς από έργο σε έργο να απομακρύνεσαι ή να πλησιάζεις, να ξαναγυρνάς σε πίνακες που είδες πριν από λίγο και όταν φτάνεις στον τελευταίο να θέλεις να ξανακάνεις την «βόλτα».

Ευτυχώς δεν είχα την ευκαιρία να διαπράξω την μικρή αδικία που φοβόμουν. Το έργο του Λύτρα μπορεί να μην ήταν επαναστατικό (ή ίσως και να ήταν για το εγχώριο καλλιτεχνικό κατεστημένο, δεν ξέρω) αλλά είναι σίγουρα σπουδαίο και βέβαια πέρα από μια τέτοια απλή διατύπωση δεν θα έμπαινα στον κόπο για περαιτέρω σχολιασμό. Τα έχουν γράψει εξάλλου πολλοί άλλοι και μπορούμε να τα βρούμε εύκολα όλοι στις βιβλιοθήκες μας. Η έκθεση τελειώνει στις 2/6/2008. Σπεύσατε.

ΥΓ. Στους τοίχους, ψηλά, των αιθουσών της Εθνικής Πινακοθήκης υπήρχαν μερικές γνώμες και σχόλια της εποχής για το έργο του Λύτρα. Από τη μια εγκωμιαστικά (των Ξενόπουλου, Νιρβάνα και άλλων) και από την άλλη σχόλια όπως του περιοδικού ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ, το 1920: «Τα τοπία του, όπως του Πόρου, του Φαλήρου, της Πεντέλης, δεν εκφράζουν τίποτε. Σύγχυσις, η οποία μας κάμνει ν’ αντιπαρέλθουμε ταχείς». Ίσως αυτός ο διχασμός, της περί την Τέχνη κοινότητας, να αρκεί για να αποδείξει την σημαντικότητα και το ανατρεπτικό στοιχείο (για τα εδώ δεδομένα) του έργου του Νίκου Λύτρα.

ΥΓ2. Η προηγούμενη Κυριακή ήταν ημέρα αφιερωμένη στα μουσεία κι έτσι η είσοδος και στις δύο εκθέσεις ήταν δωρεάν. Το μόνο αντίτιμο που πλήρωσα ήταν το γεγονός ότι έφαγα ξαναζεσταμένους τους λαχανοντολμάδες της πεθεράς μου όταν αργά το απομεσήμερο πέρασα να μαζέψω την οικογένεια. Αλλά τι να κάνουμε; Η Τέχνη απαιτεί θυσίες.

BAΣΙΛΗΣ ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗΣ

Στην γκαλερί ΕΚΦΡΑΣΗ-ΓΙΑΝΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ εκθέτει, ως τις 24/5/08, ο Βασίλης Καρακατσάνης πίνακες της τελευταίας διετίας (07-08 ) με τίτλο «ΑΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ».

Λάδια και ακρυλικά σε καμβάδες κυρίως μεγάλων διαστάσεων (και κάνα δυο μικρά). Αφού χωρίσει την επιφάνεια σε τρεις κάθετες λωρίδες τις διακοσμεί με διάφορα μοτίβα : περίτεχνα στένσιλ, φύλλα, καρό, ριγέ, μοτίβα που θυμίζουν ταπετσαρίες ή μονοχρωματικά. Έπειτα παραθέτει τις φιγούρες των μοντέλων του κατά μήκος του πίνακα με ένα απλό σχέδιο, μονοχρωματικό-μαύρο συνήθως, υπό τύπον κόμικ. Άνθρωποι που κάθονται ή στέκονται όρθιοι αλλά πάντα ανφάς (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων). Τα ρούχα τους ή τα ημίγυμνα κορμιά τους είτε έχουν το χρώμα του χρωματικού μοτίβου στο υπόβαθρό είτε ένα δικό τους επιπλέον επίπεδο μοτίβο είτε Σπάνια έχουν μια υποψία πλαστικότητας με ένα κίτρινο χρώμα (που πάλι θυμίζει κόμικ, έγχρωμο τώρα, αλλά κακής έκδοσης).

Η καρέκλα. Είναι μια καρέκλα, φαίνεται και στη φωτογραφία, που επαναλαμβάνεται σε όλους τους πίνακες, μια δύο ή και τρεις φορές. Αυτή, ίσως, να αποτελεί τη νότα βάσης ή το ίσο στην περίτεχνη ψαλμωδία του Καρακατσάνη. Θυμίζει εκείνα τα κιτς σαλονάκια και τραπεζαρίες που είχαν τα σπίτια των γονιών και των συγγενών μας μέχρι τη δεκαετία του 80 (και 90; ) και ίσως να υπάρχουν ακόμα σε κάποια.

Πιθανολογώ ότι αυτό είναι το σύμβολο που ορίζει το αστικό τοπίο μέσα στο οποίο είχε την πρόθεση να αποτυπώσει τις ΑΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ο ζωγράφος.

Αποτύπωσε τις αστικές συμπεριφορές τελικά ο Β.Κ.; Αν οι άνθρωποι της πόλης είναι κάτι τύποι (και τύπισσες) που συναντάμε σε περιοδικά life style, τότε ναι. Τα μοντέλα του καλλιτέχνη σε κοιτάνε πάντα στα μάτια με επίπλαστη αυτοπεποίθηση προσπαθώντας να δουν στον θεατή το καθρέφτισμά τους, τον αντικατοπτρισμό τους. Ο πίνακας δεν είναι ένας μαγικός καθρέφτης μέσα στον οποίο ο θεατής μπορεί να αναζητήσει κάποια κομμάτια του αλλά το αντίστροφο. Κι αυτό ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο/παιχνίδι του Καρακατσάνη.

Αν και είναι σαφές ότι σκοπός του δημιουργού, πέρα από το αισθητικό αποτέλεσμα, είναι το κοινωνικό σχόλιο νομίζω ότι αυτό είναι περιορισμένο σε έναν εικονικό (virtual) κόσμο που εντέλει δεν είναι οι άνθρωποι της πόλης αλλά οι ψεύτικοι άνθρωποι των media. Απουσιάζουν (σχεδόν) τα συναισθήματα, οι αγωνίες οι φόβοι, οι παρεκτροπές. Μια ομοιομορφία φιγούρων και επίπεδων χαρακτήρων που μόνο μια απαισιόδοξη θεώρηση της ζωής θα μπορούσε να δικαιολογήσει. Παρόλο που διαφωνώ κάθετα (μιας και συναναστρέφομαι κανονικούς ανθρώπους) δεν μπορώ παρά να αναγνωρίσω το πετυχημένο θεματικό κοντράστ των επίπεδων και μονότονων ανθρώπων με τα πολύχρωμα (έστω και κιτς) φόντα (περιβάλλον).

Η αισθητική της αφίσας είναι, βεβαίως, δικαίωμα του καλλιτέχνη αδιαπραγμάτευτο. Απλά, εγώ, δεν μπορώ να καταλάβω γιατί κάποιος μπαίνει στη διαδικασία να φτιάξει (με λάδια και ακρυλικά) μοναδικά έργα τέχνης και όχι να τυπώσει αφίσες που και σαν μέσο θα περνούσαν καλύτερα το μήνυμά του (με το οποίο μπορεί να διαφωνώ αλλά αυτό δεν έχει καμία απολύτως σημασία).

Ο πίνακας που μου άρεσε πιο πολύ: 180×90 εκ., κατακόκκινο φόντο κι ένας άντρας με μαύρο παντελόνι, ριγέ ασπρόμαυρη γραβάτα και απροσδιορίστου χρώματος πουκάμισο (μιας κι έχει κρατήσει το κόκκινο του φόντου) κάθεται στην γνωστή καρέκλα και σκυμμένος βάζει το δεξί του παπούτσι. Πολύ ωραίο σχέδιο, επιτέλους κάποιος που δεν σε κοιτάει κατάματα, κοιτάει τη «δουλειά» του και έτσι σου επιτρέπει να τον κοιτάξεις εσύ με την ησυχία σου. Πιστεύω ότι αυτός ο πίνακας θα μου άρεσε έτσι κι αλλιώς αλλά ίσως έπαιξε ρόλο κι αυτή η αντίθεσή του με τους υπόλοιπους που με έκανε να τον προσέξω ιδιαίτερα.

ΥΓ. Δυο σκέψεις, χωρίς περαιτέρω επεξεργασία, της τελευταίας στιγμής που η μία δεν έχει σχέση με την άλλη. Τα στατικά «πλάνα» των πινάκων μου θύμισαν τις κακές ταινίες της «καλής εποχής» του ελληνικού κινηματογράφου. Όπου ο «σκηνοθέτης έστηνε την κάμερα (σταθερά) και οι ηθοποιοί στέκονταν κι έλεγαν τα λόγια τους. Χωρίς κίνηση δηλαδή, ξάφνιασμα, κάποια τσαχπινιά τέλος πάντων. Δεύτερη σκέψη: Οι παραταγμένες μαυρόασπρες φιγούρες δεν θυμίζουν barcode; Οι συνειρμοί δικοί σας.

ΥΓ2. Θα πρότεινα σε κάποιον να περάσει από την ΕΚΦΡΑΣΗ να δει την έκθεση για 2 λόγους: Πρώτον μήπως δει κάτι που δεν είδα εγώ έτσι ώστε να μου το επισημάνει και να κουβεντιάσουμε (επί γενικότερων καλλιτεχνικών ζητημάτων και δε συμμαζεύεται) και Δεύτερον γιατί δυο πόρτες παραδίπλα εκθέτει ο Π.Τέτσης

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΕΤΣΗΣ

Στην γκαλερί ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ εκθέτει. την τελευταία του δουλειά με τίτλο «ΤΑ ΩΡΑΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ», ο Παναγιώτης Τέτσης. Μέχρι τις 14 Ιουνίου 2008. Μην τη χάσετε ΜΕ ΤΙΠΟΤΑ και για κανένα λόγο.

Λουλούδια από ανθοδέσμες που έφεραν στο σπίτι φίλοι και φρούτα. Η σχέση τους με το φθαρτό της υπόστασής τους σε αντιπαράθεση με το άφθαρτο της ζωγραφικής τους απόδοσης από τον ζωγράφο. Δεν θα πω τη γνώμη μου ούτε τις εντυπώσεις μου από την έκθεση μιας και ο Τέτσης είναι, αν όχι ο αγαπημένος μου ζωγράφος, σίγουρα ένας από τους πολύ λίγους που ξεχωρίζω και θαυμάζω. Έτσι ο υποκειμενισμός μου θα ξεπερνούσε τα συνήθη (ούτως ή άλλως) όρια. Χώρια που το θεωρώ «ιεροσυλία»˙ κι ας μην έχω ούτε ιερά ούτε όσια στη ζωή μου.

Μια σκέψη μόνο που έκανα φεύγοντας (καμιά ώρα, περίπου, μετά την είσοδό μου στην αίθουσα) θα ήθελα να μοιραστώ:

Μπορεί η δουλειά αυτή του Π.Τ. να μη φέρνει κάτι νέο στη ζωγραφική ή γενικότερα στην εικαστική σκηνή, τι ωραία όμως που φαίνεται η καθημερινότητα μέσα από το βλέμμα του!

ΥΓ. Μια ιδέα για την έκθεση, μαζί με ένα κείμενο σχετικό (του ίδιου του Τέτση), μπορεί κανείς να πάρει εδώ

ΒΟΥΛΑ ΓΟΥΝΕΛΑ

Παρακολούθησα, χθες το απόγευμα, στο ART-ACT, την παρουσίαση του έργου της κεραμίστριας Βούλας Γουνελά (με προβολή slides) και τον διάλογο προσέγγισης του έργου της με την κριτικό τέχνης Μαρία Μαραγκού.

Η κουβέντα, όπως πάντα στο ART-ACT, γόνιμη κατατοπιστική, ελεύθερη. Περιστράφηκε κυρίως γύρω από την δημιουργική πορεία της εικαστικού (σχεδόν 35 χρόνια έως τώρα). Αρκετή κουβέντα έγινε για το αν η κεραμική είναι διακοσμητική τέχνη, για τη σύγχυση που υπάρχει με την αγγειοπλαστική, αν η κεραμική εν τέλει είναι γλυπτική. Προφανώς και είναι γλυπτική (όλοι οι παρευρισκόμενοι συμφώνησαν σ’ αυτό). Προφανώς η κεραμική της Β.Γ. είναι γλυπτική. Όσον αφορά την συζήτηση για τα έργα, αυτό που απασχόλησε περισσότερο την συντροφιά (ακόμα και το πιο ετερόκλητο κοινό μετατρέπεται σε συντροφιά στον συγκεκριμένο χώρο) αφορούσε τις μορφές αυτές καθαυτές καθώς και την αισθητική ανησυχία της ίδιας της καλλιτέχνιδας περί της εξωτερικής μορφής των έργων της αλλά και της εσωτερικής επιφάνειάς τους˙ την οποία μπορεί να δει κανείς από τα ανοίγματα που αφήνει, επί τούτου, στα γλυπτά της. Χαρακτηριστικά η ίδια είπε ότι θα ήταν πανευτυχής αν μπορούσε να «γυρίσει» το μέσα-έξω, αλλά δυστυχώς δεν γίνεται (ως γνωστόν).

Ξεκίνησα να παρακολουθώ την προβολή των σλάιντ με την αμηχανία του άσχετου (γενικώς αλλά και περί τα κεραμικά ειδικώς). Η σειρά ήταν ευτυχώς χρονολογική κάτι που μου έδωσε πολύ αργότερα το πρώτο στοιχείο για την ανάγνωση του συνολικού έργου. Οι κυριότεροι σταθμοί της ωραίας αυτής διαδρομής ήταν οι εξής:

1. Μετά τα πρώτα χρόνια, με κάποια ιδιόμορφα αγγεία (σαν τεράστια κέρματα) πέρασε σε μια φάση όπου δημιουργούσε άνθη και καρπούς. Θυμάμαι ένα έργο όπου στο επάνω μέρος ενός λείου όγκου (σαν βότσαλο) κάποιες πτυχώσεις δημιουργούσαν την αίσθηση του μπουμπουκιού που είναι έτοιμο ν’ ανοίξει.
2. Αργότερα έφτιαχνε αποτυπώματα φύλλων και καρπών αλλά και ανθρώπινων μελών. Ή εναλλακτικά αποτύπωνε πάνω στις φόρμες της τα ίχνη τους.
3. Εντύπωση μου έκαναν κάποια μικρά (σε διαστάσεις) έργα όπου, όπως μας είπε η ίδια, ξεκινούσε να πλάθει τον πυλό χωρίς κάποιο στόχο (ή σχέδιο) και όταν έφτανε σε ένα σημείο που την ικανοποιούσε σταματούσε.
4. Εδώ και αρκετά χρόνια τα έργα της έχουν μεγαλώσει πολύ σε διαστάσεις. Πρόκειται για καρπούς (σύμφωνα με τα λεγόμενά της). Ένας πιτσιρίκος που είχε έρθει με τη μαμά του, είπε ότι του θυμίζουν φασολάκια και η ίδια η Β.Γ. δεν διαφώνησε, είπε ότι θα μπορούσε να είναι αφού είναι καρποί. Τα έργα αυτής της περιόδου μοιάζουν με αυτά της φωτογραφίας και είτε στήνονται στο έδαφος είτε αιωρούνται (με σχοινιά) στον αέρα (προσοχή: άλλες φορές οριζόντια κι άλλες κάθετα)

Δυο παρατηρήσεις ακόμα πριν περάσω στις σκέψεις που έκανα στο αυτοκίνητο γυρίζοντας το βράδυ στο σπίτι. Προσωπικά δεν μπόρεσα να δω καρπούς στα κεραμικά αλλά περικάρπια. Δεν είδα δηλαδή τα φασόλια αλλά την εξωτερική φλούδα (τα φασολάκια κατά τον πιτσιρίκο της παρέας). Κι ας μην έμοιαζαν πολύ με φασολάκια. Πιο πολύ σε κρεμμύδι έφερνε το σχήμα τους με 2 εκβλαστήσεις στους δύο πόλους του αρκετά μακριές. Επίσης κάτι ιδιαίτερα σχήματα στα ανοίγματα (που έγραψα και παραπάνω) οδήγησαν την σκέψη μου στη μορφή, αλλά κυρίως στην έννοια της μήτρας. Αλλά μήπως ένα περικάρπιο δεν είναι και η μήτρα; Έπειτα ήταν ένα γλυπτό από μια έκθεση (στο Ηράκλειο νομίζω) που ήταν όντως σαν φασολάκι (το σχήμα του) και έπειτα από παραίνεση της Μαρίας Μαραγκού είχε τοποθετηθεί σε βάση πλεξιγκλάς σχεδόν οριζόντιο. Ας γράψω κατευθείαν τον συνειρμό μου για να γίνει κατανοητή και η τοποθέτηση: έμοιαζε με το σώμα του Χριστού σε μια Πιετά.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης δεν είπα κάτι σεβόμενος τους παρευρισκόμενους (που σαφώς είχαν άποψη για την κεραμική) και προτιμώντας να ακούω και να μαθαίνω. Δεν άκουσα τίποτα ωστόσο από αυτά που εγώ είδα και κατάλαβα κι έτσι τα γράφω εδώ.

Κατ’ αρχήν το σχεδόν οριζόντιο «φασολάκι», η πιετά, μοιραία (και τετριμμένα) φέρνει στο μυαλό όλη εκείνη την υπαρξιακή αναζήτηση περί ζωής, θανάτου, αναγέννησης, ελπίδας κτλ. Είτε πιστεύεις είτε όχι, οι συμβολισμοί εξάλλου αυτού του τύπου είναι αρχαιότεροι (κατά πολύ) του Χριστιανισμού. Το περικάρπιο, η μήτρα δηλαδή, στην Τέχνη δεν μπορεί παρά να συμβολίζει την ίδια αλληλουχία απλά αποτυπωμένη σε μια διαφορετική στιγμή αυτού του αέναου κύκλου. Έτσι κατορθώνει η καλλιτέχνης με μια αφαιρετική φιγούρα να αποδώσει δύο αντιδιαμετρικά σημεία/στιγμιότυπα. Τον θάνατο (και την οδύνη που προκαλεί) αλλά και την κυοφορία του νέου (και μαζί την ελπίδα, την προσμονή, την παρηγοριά ότι όλα συνεχίζονται).

Όμως η Γουνελά δεν μένει εκεί. Τα περικάρπιά της αλλάζουν σχήμα επιμηκύνονται στα άκρα, «φουσκώνουν» στο κέντρο. Και αιωρούνται. Πότε κάθετα και πότε οριζόντια (όπως αυτά της φωτογραφίας). Και στην πρώτη περίπτωση (κάθετη τοποθέτηση) θυμίζουν μπαλόνια που αιωρούνται στον αέρα, στη δεύτερη ψάρια (σαλάχια μερικές φορές) που «αιωρούνται» στο νερό. Τα γλυπτά (γενικώς) δεν περιορίζονται μόνο στον χώρο που καταλαμβάνουν αλλά ορίζουν και τον περιβάλλοντα χώρο. Πολύ περισσότερο (και εμφανέστερα) όταν ένα συγκεκριμένο έργο αποτελείται από δύο, τρία ή και περισσότερα μέρη που απέχουν μεταξύ τους τότε αυτονόητα δίνουν νόημα στον ενδιάμεσο κενό χώρο. Άρα η Γουνελά περιέγραψε με τον ψημένο πηλό της τον αέρα (στα κάθετα) αλλά και το νερό (στα οριζόντια). Δηλαδή, με Γη (πηλός) και Φωτιά (στο καμίνι) απόδωσε τον Αέρα και το Νερό. Αλλά αυτό δεν μπορεί παρά να αποστείλει τους συνειρμούς (συστημένους) στους Προσωκρατικούς φιλοσόφους. Δηλαδή στις πρώτες συνειδητές λογικές προσπάθειες του ανθρώπου να βρει τα πρωταρχικά αίτια της ζωής. Η ζωή, τελικά, νομίζω ότι είναι ο κεντρικός άξονας της σκέψης και της δημιουργίας της Βούλας Γουνελά.

Ανταπόκριση (στον Α.Α)

Ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα του σύντεχνου  Αλέξανδρου  Ανδρουλάκη αναρτώ ένα προσχέδιο (ένα αγγελάκι/παιδάκι) για έναν πίνακα που έφτιαξα προκειμένου να τον χαρίσω στην κόρη μου, στα πρώτα της γενέθλια.

http://autographcollectors.blogspot.com/

ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΝΤΩΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ

Στην αίθουσα ΕΚΦΡΑΣΗ – ΓΙΑΝΝΑ ΓΡΑΜΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ εξέθεσε ο Χρήστος Αντωναρόπουλος τη δουλειά του με τίτλο ΗΜΙ-ΦΩΣ.

Λοιπόν, έχουμε και λέμε, αλλά παρακαλώ δώστε βάση (στην πενιά): Φτιάχνουμε ένα κουτί πλακέ˙ ό,τι ύψος και πλάτος θα έχει το έργο και με βάθος 10-15 εκατοστά. Πίσω-πίσω τοποθετούμε διάφορες λάμπες σε σημεία που έχουμε προαποφασίσει. Κατόπιν ζωγραφίζουμε τον πίνακά μας σε καμβά, τον οποίο στερεώνουμε μπροστά από τις λάμπες (ώστε να φωτίζεται από πίσω). Μετά παίρνουμε ένα κομμάτι πλεξιγκλάς ή αλουμίνιο, το βάφουμε μαύρο και κλείνουμε από μπροστά το κουτί. Με ένα κοπτικό εργαλείο ανοίγουμε μακρόστενες τρύπες, πλάτους 1-2 εκατοστών και απροσδιόριστου μήκους ούτως ώστε όλες οι φιγούρες (του ζωγραφισμένου και φωτισμένου όπισθεν καμβά) να φαίνονται ριγέ. Τα φόντα τα αποκαλύπτουμε ομοίως αν και συχνά τα αφήνουμε πλήρως καλυμμένα. Τέλος με τέμπερες (νομίζω) ζωγραφίζουμε επάνω στο «καπάκι» (πλεξιγκλάς ή αλουμίνιο, για όσους χαθήκατε) τα σημαντικά σημεία του φόντου ξανά. Ωστόσο το «καπάκι» δε φωτίζεται εξωτερικά. Έτσι ο καλλιτέχνης πετυχαίνει την εξής ισορροπία: Το κυρίως θέμα του είναι πιο πίσω αλλά φωτισμένο ενώ το φόντο του είναι πιο μπροστά αλλά σκοτεινό. Ακόμα υπάρχουν και κάποιες γραμμές του αρχικού σχεδίου και των υπολογισμών του στησίματος της σύνθεσης πάνω στα «καπάκια» που πλέον αποτελούν μέρη του τελειωμένου έργου.

Μπορείτε να πάρετε μια ιδέα ΕΔΩ˙ για όσο καιρό (σήμερα αύριο) θεωρείται τρέχουσα η έκθεση για την γκαλερί. (Η ιστοσελίδα της ΕΚΦΡΑΣΗΣ) χρειάζεται μια καλή αναβάθμιση εδώ που τα λέμε.

Τα θέματα: Ο Μυστικός Δείπνος (του καλού συναδέλφου Ντα Βίντσι), τα χέρια του Θεού και του Αδάμ (του άλλου καλού συναδέλφου Μιχαήλ Άγγελου), μια Φεράρι, τρεις πίνακες με Καρυάτιδες, δυο διαμαρτυρίες μοντέλων (κάτι σαν τρεις Χάριτες), το λιμάνι του Σαν Φρανσίσκο, ο Τσε Γκεβάρα, σκηνές από κοσμικά μπαρ κτλ.

Πρωτότυπη τεχνική με ενδιαφέρον αποτέλεσμα. Αν και, για να αποδείξω έτι μία φορά την έλλειψη καλλιέργειάς μου, μου θύμισε κάτι κινέζικες πατέντες που βρίσκουμε στα καταστήματα τουριστικών ειδών, σε φθηνά κινέζικα εστιατόρια ή σε εξοχικές χασαποταβέρνες της ελληνικής υπαίθρου. Μου θύμισε είπα (έγραψα) και αυτό έχει να κάνει με τους αποπροσανατολισμένους μου συνειρμούς. Η ποιότητα της δουλειάς του Χ.Α. είναι αδιαμφισβήτητη (στα μάτια μου τουλάχιστον). Όσοι πιθανώς είδατε την έκθεση μάλλον θα το επιβεβαιώνετε.

ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ

Στις ΝΕΕΣ ΜΟΡΦΕΣ εξέθεσε τις «Προσωπογραφίες» του ο Αχιλλέας Χρηστίδης.

Ο γραπτός λόγος σηκώνει τα χέρια ψηλά. Είναι σχεδόν αδύνατο να περιγράψω τα έργα του Α.Χ. Μια διάσταση για όλους τους πίνακες 105×75 εκ. Κάτι τεράστια κεφάλια καταλαμβάνουν ολόκληρη τη ζωγραφική επιφάνεια. Μεικτές τεχνικές σε χαρτί, κραγιόνια χρωματιστά, υδατοχρώματα. Άπειρες (άπειρες ξαναγράφω) γραμμές περιγράφουν το κάθε πορτραίτο λες και δεν ήθελε, ο ζωγράφος, να χαθεί η παραμικρή λεπτομέρεια, υλική ή ψυχολογική, του απεικονιζόμενου προσώπου. Φόντα βγαλμένα μέσα από όνειρα (εμμονές του καλλιτέχνη; ) με σχέδια, σχεδιάκια, παρασχεδιάκια. Πιο πολύ σκίτσα παρά ζωγραφιές˙ σκίτσα με την ευρεία έννοια.

Μπορείτε να δείτε εδώ τρεις παραλλαγές στο ίδιο θέμα αλλά δεν είναι αντιπροσωπευτικές του συνόλου της έκθεσης. Θα έλεγα μάλιστα ότι είναι μια παραπλανητική (και ειλικρινά δεν καταλαβαίνω γιατί) βιτρίνα της γκαλερί στην ιστοσελίδα της. Τα περισσότερα έργα του Α.Χ. ήταν σαφώς πιο περίπλοκα και με μεγαλύτερο ψυχολογικό βάθος.

Διέκρινα και κάποιες γνωστές «φυσιογνωμίες» μεταξύ των άλλων (που κάποιους μου θύμιζαν αλλά δεν μπορούσα να θυμηθώ ποιους): Τ.Χυτήρης, Μ.Μερκούρη, Μπελογιάννης, Γκογκέν, Τρότσκι (μάλλον)… Άβυσσος η ψυχή και η πηγή από την οποία αντλεί έμπνευση ο καλλιτέχνης.

ΥΓ. Πήρα πρόσκληση για έκθεση του Παναγιώτη Τέτση (ενός από τους πιο αγαπημένους μου ζωγράφους) που θα πραγματοποιηθεί από τις 7/5 έως τις 14/6/2008 στον χώρο των Νέων Μορφών

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ

Στο Ηράκλειο της Κρήτης, στην Πύλη του Αγίου Γεωργίου πραγματοποιείται ομαδική έκθεση, 10 Ρεθύμνιων καλλιτεχνών, με γενικό τίτλο ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ. Η έκθεση θα διαρκέσει ως τις 4 του Μάη (2008), δηλαδή ως την Κυριακή. Δυστυχώς δε θα μπορέσω να τη δω αλλά ευχαρίστως θα διάβαζα τα σχόλια όσων τα καταφέρουν. Μαθαίνω ότι περιλαμβάνει ένα αρκετά ευρύ φάσμα παραστατικής ζωγραφικής: Από τοπιογραφίες και θαλασσογραφίες έως πορτραίτα και αγιογραφίες. Συμμετέχει και ο φίλος μου (και καλός συνάδελφος/σύντεχνος) Αλέξανδρος Ανδρουλάκης με τα ακρυλικά του, ο οποίος μου έκανε τη χάρη και μου έστειλε την αφίσα της έκθεσης.

ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΥ

Όπως έγραψα στο προηγούμενο σημείωμα στον ΑΣΤΡΟΛΑΒΟ στη Δεξαμενή εκθέτει και η Ευρυδίκη Καλλιμάχου. Τίτλος της έκθεσής της «Τόπος-Εαυτός».

Μεγάλοι καμβάδες, κυρίως. Ένα ανοιχτόχρωμο συνήθως υπόστρωμα, που μπορεί να αποτελείται από διάφορες αποχρώσεις, χωρίζοντας τον πίνακα σε παραλληλόγραμμες επιφάνειες. Έπειτα η καλλιτέχνης περνάει μια πολύ αραιή πινελιά με κάποιο σκούρο χρώμα στο επάνω μέρος του καμβά και το αφήνει να «τρέξει», να διατρέξει όλη την επιφάνεια του έργου. Τέλος επεμβαίνει, όπου κρίνει, με λίγη πάστα εδώ, λίγη πάστα εκεί. Αυτός είναι, εν συντομία, ο ζωγραφικός κόσμος στον οποίο μας προσκαλεί να συμμετάσχουμε η Ε.Κ.

Λόγω του τίτλου της έκθεσης υπέθεσα ότι το ανοιχτό υπόστρωμα απεικονίζει αφαιρετικώ τω τρόπω (άλα της και δοτική!) κάποιους τόπους. Σε μια δεύτερη επίσκεψή μου στην γκαλερί (περνούσα απ’ έξω και ξαναμπήκα) έμαθα ότι η Καλλιμάχου κατάγεται από την Κύπρο. Οπότε και ο διαχωρισμός του τοπίου σε ζώνες είναι πλέον ευεξήγητος (στο θολωμένο κατά τ’ άλλα μυαλό μου). Οι διαφανείς γραμμές που διατρέχουν κάθετα τους καμβάδες, ίσως είναι η επέμβαση του βλέμματος, ο εαυτός, πίσω από τις βλεφαρίδες. Η τυχαία, δηλαδή, θέση από την οποία παρατηρούμε ένα τοπίο που το καθιστά μοναδικό (για εμάς) αφού οποιοσδήποτε άλλος, ακόμα κι αν βρίσκεται ακριβώς δίπλα μας, το βλέπει (ελαφρώς) διαφοροποιημένο. Δεν συζητάμε, ασφαλώς, ότι αν κάποιος το δει μια άλλη μέρα –ή μια άλλη ώρα της ίδιας ημέρας- με διαφορετικό φως, θα προσλάβει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Κι ωστόσο όλοι (οι θεατές του τοπίου) έχουμε την αίσθηση ότι είδαμε ακριβώς την ίδια εικόνα. Με αυτές τις λεπταίσθητες διαφορές νομίζω ότι προσπαθεί να «παίξει» η Ευρυδίκη Καλλιμάχου.

Είναι σίγουρα ενδιαφέρον το «παιχνίδι» της ζωγράφου και πάντως ως αφορμή για αισθητικής τάξης συνειρμικές διαδρομές επαρκής.

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΟΛΥΜΠΙΟΣ

Στην αίθουσα Τέχνης ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ στη Δεξαμενή εκθέτουν ο Λευτέρης Ολύμπιος και η Ευρυδίκη Καλλιμάχου (για την οποία θα γράψω στο επόμενο κείμενό). Η διπλή αυτή έκθεση θα διαρκέσει έως τις 10/5/2008. Η έκθεση του Ολύμπιου έχει ως γενικό τίτλο «Παναγίες της ομορφιάς».

Η δουλειά αυτή του Λ.Ο. αποτελείται από διάφορες ενότητες στην κάθε μία από τις οποίες έχει ακολουθήσει διαφορετική τεχνοτροπία. Ευτυχώς τα έργα κάθε μιας ήταν τοποθετημένα όλα μαζί. Αποφεύχθηκε, δηλαδή, η ανάμειξή τους που ίσως προκαλούσε σύγχυση. Περιληπτικά:

1. Μεγάλοι καμβάδες δε μεγάλα πορτραίτα. Προσωπογραφίες ή ολόσωμα γνωστών ή ανώνυμων γυναικών. Τα πιο εντυπωσιακά ήταν δύο έργα με τίτλους Gillette I και Gillette II. Στο ένα με μαύρο χρώμα περιγράφεται η φιγούρα μιας όρθιας καλόγριας όπου ξεχωρίζουν μόνο τα σταυρωμένα χέρια και το πρόσωπο που είναι πολύ αμυδρά και αφαιρετικά αποτυπωμένα. Στο κατακόκκινο φόντο τοποθετημένες με «τάξη» μεγάλες ροζ λεπίδες ξυραφιού (gillette). Στο διπλανό έργο η ίδια καλόγρια, στην ίδια στάση αλλά το φόντο είναι λευκό και γεμάτο με την επιγραφή GILLETTE σε ροζ-καφέ αποχρώσεις. Προφανώς κάτι ήθελε να πει ο ζωγράφος με αυτή την αντιπαράθεση που εμένα μου διέφυγε. Εκτός αν δεν μπορούσε να αποφασίσει ποιο από τα δύο φόντα να κρατήσει και για να μην πονοκεφαλιάζει σκέφτηκε να τα κάνει αμφότερα.

Στις προσωπογραφίες, ξεχωρίζει μια της Λιάνας (προφανώς Κανέλλη). Η οποία Κανέλλη αν αντιληφθεί πως την «βλέπει» ο ζωγράφος θα του στείλει λουλούδια, μιας και την απέδωσε όπως θα την βλέπαμε στον ΣΚΑΙ, δηλαδή μακρόστενη, δηλαδή αδύνατη!

Ενδιαφέρον είχε μια καθιστή φιγούρα, Μαρίνα (αγνώστων λοιπών στοιχείων) με φόντο κάτι τεράστιους κρίνους που θύμιζαν Rivera.

Τέλος δύο προσωπογραφίες, με τίτλο Μελίνα Ι και Μελίνα ΙΙ, τράβηξαν την προσοχή μου. Ελπίζω μόνο να μην εννοεί Μερκούρη. Για ευνόητους λόγους.

2. Κάποιοι καμβάδες με μεικτές τεχνικές που αναπαριστούσαν γυναικεία κεφάλια πίσω από ένα κάλυμμα προσώπου σαν μπούργκα.

3. Μικρά έργα, μεικτές τεχνικές σε χαρτί, με Παναγίες βρεφοκρατούσες. Πολύ λιτό σχέδιο που κρατούσε την ουσία του θέματος. Ο ζωγράφος εδώ αποποιείται όλες τις διακοσμητικές λεπτομέρειες που υπάρχουν στις βυζαντινής τεχνοτροπίας αγιογραφίες. Και καλά κάνει εδώ που τα λέμε (Αν υποθέσουμε ότι μπαίνει κανείς στο μεταφυσικό ταξίδι του χριστιανισμού και αναζητά τον πυρήνα του)

4. Τέλος κάποιες φωτογραφίες από εξωκλήσια στις οποίες έχει επέμβει, όπου νομίζει ότι χρειάζεται, με τέμπερες. Υπότιτλος της συγκεκριμένης ενότητας: “Τα πέτρινα αρχοντόπουλα των Λευκάρων”.

Ελεύθερη η πινελιά (γενικώς) και νομίζω ότι η συγκίνηση προκαλούνταν κυρίως κατά τη μετακίνηση από τη μια ενότητα στην άλλη παρά από τα έργα αυτά καθαυτά τα οποία μου φάνηκαν κάπως «πρόχειρα». Δεδομένου όμως ότι όλα ήταν καμωμένα έτσι, προφανώς αυτό είναι στυλ κι εγώ είμαι ο άσχετος που δεν το κατέχω. Δεν μπορεί να τα ξέρουμε κι όλα σ’ αυτή τη ζωή.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΕΝΝΑΣ

Στην αίθουσα Τέχνης ΑΙΓΩΚΕΡΟΣ εξέθεσε έργα του, με γενικό τίτλο «Πέρασμα στην Άνοιξη», ο Γιώργος Πέννας.

Τοπιογραφία της γενέτειρας του, Κέρκυρας. Πίνακες όλων των διαστάσεων, κάποια δίπτυχα κι ένα πολύ μεγάλο τρίπτυχο (150×300 εκ. περίπου). Μετα-ιμπρεσιονιστική γραφή με σαφές ωστόσο ένα καλοδουλεμένο σχέδιο, κάτω από το παχύ στρώμα πάστας, το οποίο αποτελεί μόνο την αφετηρία, την αφορμή της δημιουργικής διαδρομής του κάθε έργου. Έντονα χρώματα.

Μέρη αναγνωρίσιμα (όπως τα ανάκτορα, η Παλαιοκαστρίτσα κτλ), λιγότερο αναγνωρίσιμα (πχ. μια αγροικία) ή και «ανώνυμα», όπως οι ατέλειωτοι αγροί με τις παπαρούνες, τα στάχυα και τα κυπαρίσσια (τα πιο εντυπωσιακά αλλά όχι και τα καλύτερα έργα του), μια αμυγδαλιά, κάποιες παραλίες.

Ο Γ.Π. δεν φέρνει κάτι νέο στην Τέχνη και υποψιάζομαι ότι και ο ίδιος δεν έχει τέτοια πρόθεση. Εδώ που τα λέμε, πήξαμε στους «πρωτοπόρους». Καταθέτει όμως τίμια την προσωπική του ματιά, μια αγαπησιάρικη ματιά, για την ιδιαίτερη πατρίδα του.

ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΟΞΙΑΔΗ

Στην ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΕΧΝΗΣ ΑΘΗΝΩΝ εκθέτει, έως τις 3/5/08, η Ευφροσύνη Δοξιάδη με τίτλο της δουλειάς της «Ύπνος».

Εννέα πίνακες ίδιων διαστάσεων, 200×125 εκ., λάδια σε καμβά. Στο κέντρο κάθε πίνακα ένα αντρικό γυμνό σε μνημειακές στάσεις και διαστάσεις: ο ΥΠΝΟΣ. Τα φόντα σκούρα γκρίζα με λίγο πορτοκαλί σαν σούρουπο, μονόχρωμα λαδιά, και κάποια νυχτερινά μαύρα.Ρεαλιστική γραφή με ονειρική ατμόσφαιρα. Δηλαδή, θέμα και αποτύπωση σε αρμονία. Παλέτα περιορισμένη, λιτή και γι’ αυτό σαφής, οξεία και γοητευτική.

Μου θύμισε λίγο Τσαρούχη, τόσο οι στάσεις όσο και η τεχνική, στους πίνακες με μοντέλο τον Ντομινίκ. Βέβαια εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα ανώνυμο μοντέλο, το οποίο μοιάζει περισσότερο με άγαλμα παρά με ζωντανό ον. Τι θέλω να πω: Η άρτια τεχνική (όσο μπορώ να κρίνω) της καλλιτέχνιδας δεν μου άφησε αμφιβολίες ότι από τα κορμιά των καμβάδων της έχει αφαιρεθεί επί τούτου η πνοή ώστε να σπρώχνουν τη σκέψη του θεατή προς την παράδοση της αρχαίας γλυπτικής παρά προς κάποιο ζωντανό, αναπνέον πλάσμα. Αλλά μήπως και η προσωποποίηση του Ύπνου, έτσι κι αλλιώς, δεν δείχνει κατεύθυνση, στην γραμμή του χρόνου, προς τα πίσω, στο παρελθόν;

Μου άρεσε κι ελπίζω να μπορέσω να ξαναπεράσω μέχρι τη λήξη της έκθεσης.

ΥΓ. Μια μικρή παρατήρηση μόνο: Τα υφάσματα (σε κάποια έργα) είχαν μια παρατηρήσιμη διαφοροποίηση μεταξύ τους. Ενώ σε κάποιους πίνακες ένιωθες ότι αγκαλιάζουν το κορμί (κάποια μέρη του, κυρίες μου, και όχι τα επίμαχα) σε άλλους έμοιαζαν με κακές φωτοτυπίες. Περίεργο ε;